تأثّرات ما (عواطف) نيز از درونمان ناشي مي شوند. اين تأثّرات يك كنش ارادي نيستند، وقايعي هستند دروني كه ما صحنه بازي آنها هستيم. عجيب است كه ما هميشه بر اين باوريم كه تأثرات از بيرون و دنياي خارج تراوش مي كنند ولي اين گمانِ دروغيني بيش نيست. وقتي كسي مطلب ناخوشايندي به ما مي گويد_كه شايد هم ناخوشايند نيست ولي اين گونه بنظر ما مي آيد_ خشمگين مي شويم. اين تأثّر بي ترديد از خود ما سر ميزند، چون تأثر، واكنشي غيرارادي از طبيعت ذاتيِ ماست.

كارل گوستاو يونگ

كسي كه از اطمينان بيش از حد به خود لذت مي برد، در حقيقت مملو از عدم اطمينان است. زندگي ما اطمينان بخش نيست. به اين سبب احساس عدم ايمني همواره بيشتر با واقعيت همراه است تا پندار و ادعاي اطمينان. در دراز مدت، كسي كه بهتر انطباق يافته است پيروز مي شود! نه كسي كه به طور نامشروع از خود مطمئن و در معرض تهديد هاي دروني و بيروني است.

كارل گوستاو يونگ

بعضی از بیمارانم ماندالا را ترسیم نمی کردند، بلکه آن را می رقصیدند؛ به این نوع ماندالا «Nritya» می گویند.

کارل گوستاو یونگ

کفشی که اندازه‌ی پای یک فرد است، پای دیگری را می‌فشارد؛ هیچ دستورالعملی وجود ندارد که برای همه‌ی موارد مناسب باشد.

- کارل گوستاو یونگ

چاکراها (Chakras)* عبارتند از مراحل و تظاهرات گوناگون «خویشتن» (Self).

- کارل گوساو یونگ 

واضح است که ایگو یا «من» که مظهر کانون خودآگاهی است، نمی‌تواند همه‌ی هستی روانی ما باشد: ناخودآگاه هم لازم است تا این هستی کامل شود. ولی اگر ناخودآگاه به خودآگاه افزوده شود، در آن صورت کانون این هستی یا ماحصل این دو «دِگَر من» (Alter Ego) خواهد بود. زیرا وقتی کسی متوجه ناخودآگاهش می‌شود، همزمان جنبه‌ای کاملاً متفاوت را نیز در خود کشف می‌کند؛ در واقع خودی دیگر را در خود کشف می‌کند. 

یونگ در مقام آسیب شناسی عصر مدرن بر این اعتقاد است که وقتی روح انسان از خدا و مفاهیم متعالی دینی خال شود جای او را جانشینی ناهشیار پر می کند. در این صورت انرژی روانی ناخودآگاه محروم از خدا و عوامل قدسی آرامش بخش وسد و حصار دگم ها به ایدئولوژی های مدرنی نظیر فاشیسم و کمونیسم و... به تعبیر یونگ هیولاهای مدرنی پناه می برد که حیات و هستی انسان را به خطر می اندازند. 

وقتی ناخودآگاه را بخشی از خود دانستید، با بی‌طرفی و انصاف به خود می‌نگرید. اگر سایه را بخشی از خود بدانید، دیگر خود را فقط فاعل نمی‌بینید، بلکه گاهی نیز مفعول هستید. 

با درک ناخودآگاه دایره‌ی هستی‌تان را به میزان ناشناخته‌ای گسترش می‌دهید؛ به علاوه چیزی را شامل تمامیت خویش می‌کنید که تحت نظارت خودتان نیست: تنها محتویات خودآگاه است که در کنترل شماست.

- کارل گوستاو یونگ

We have become rich in knowledge, but poor in wisdom.

Carl Gustav Jung

ما از دانش و علم مستغنی گشته‌ایم، حال آنکه که دریوز خِرَد و حکمت‌ایم

کارل گوستاو یونگ

بلی، باید کتاب‌ها را خواند هرچند که قطور باشند!

- کارل گوستاو یونگ

یونگ در پاسخ به اتهام یهود ستیزی و حمایت از نازیسم که به او نسبت می‌دادند چنین می‌گوید:

خلاصه رویای یونگ که او را متقاعد به وجود ناخودآگاه جمعی کرد : 

يونگ در يکی از نامه‌هايش به ميگوئل سرانو می‌نويسد:

تصادفاً ما هم‌اکنون در زمانی زندگی می‌کنيم که «هومو هومينيبوس لوپوس» (انسان قائم مقام گرگ) درصدد تبديل خود به يک حقيقت وحشتناک است و در زمانی زندگی می‌کنيم که نيازی هولناک برای شناختن ماوراء خود داريم.

شخصيت مانا يا كهن‌الگوي قدرت در اندیشه یونگ:

قصد ندارم خود را يك پيامبر پيش‌گو جا بزنم ولی بدون يادآوری اشتياق انسان برای دست‌يابی به آرامش در دوره‌ای از بی‌ثباتی و تمنای امنيت در عصر ناامنی نمی‌توان مشكل روحی انسان نو را به تصوير كشيد.

- كارل گوستاو يونگ

ضمیر نیمه خودآگاه یک نوزاد ظرفی تهی نیست که بتوان در شرایط مساعد هر چیزی در آن ریخت، بلکه برعکس جوهر خاص بسیار پیچیده و بدقت مشخص شده‌ای است که چون نمی‌توانیم مستقیماً آن را ببینیم در نظرمان مبهم می‌نماید. اما در لحظه‌ای که نخستین علائم قابل روئیت «حیات روانی» آغاز به تجلی می‌کند باید کور بود تا سیرت فردی، یعنی آن شخصیتِ منحصر به فردِ پشت آنها را تشخیص نداد.

- کارل گوستاو یونگ

زندگی درست، عبارت است از زندگی‌ای که روح و تن را یکسان در برگیرد، زیرا روح و تن دو چیز جدا نیستند، یکی هستند.

- کارل گوستاو یونگ

انسان مانند هر حیوانی، صاحب «روانی» است از پیش شکل گرفته که نوع خود را بوجود می‌آورد و در مطالعه‌ی دقیق‌تر می‌بینیم که خصوصیت مشخصی را بروز می‌دهد که در سوابق خویشاوندی‌اش قابل پی‌جویی است.

- کارل گوستاو یونگ

کهن‌الگو (Archetype) اصطلاحی جدید نیست، پیش از زمان اگوستین قدیس به کار می‌رفت و با «مُثُل افلاطونی» مترادف بود .. اگر من نیز فیلسوف بودم از این شیوه‌ی افلاطونی پیروی می‌کردم و می‌گفتم، جایی، در مکانی فراسوی آسمانها پیش‌نمونه و یا تصویری ازلی از مادر وجود دارد که نسبت به تمام پدیده‌هایی که «مادری» به وسیعترین معنای کلمه در آن تجلی می‌کند، اعلی و ازلی است ..

اما من پیرو مکتب «اصالت تجربه» (Empiricist) هستم، نه فیلسوف و نمی‌توانم از پیش، فرض کنم که طبع خاص و برخورد شخصی من با مسائل فکری عموماً معتبر است. ظاهراً این پیش فرضی است که فقط ممکن است فیلسوف درگیر آن بشود .. به عنوان یکی از پیروان مکتب اصالت تجربه باید خاطر نشان کنم که حالتی وجود دارد که صور ذهنی (کهن‌الگوها) را نه صرفاً به عنوان لفظ بلکه به صورت «وجود»هایی واقعی به شمار می‌آورد.

کسی که همچنان به طرز تفکر افلاطونی ادامه می‌دهد غرامت این خطای خود را در شناخت مقتضیات زمان، هنگامی می‌پردازد که می‌بیند «عالم علوی» و مابعدالطبیعی مُثُل، به قلمرو قابل تحقیق و اثبات ایمان و خرافات محول گشته و یا خیرخواهانه به شاعر واگذار شده است ..

پیروزی مکتب جدید در حالی است که خود نیز مبتنی بر فرضیه‌ای است معین و محدود، که رنگِ طبع و تمایل شخصی دارد. و آن عبارت است از اینکه: ما چیزی را معتبر می‌شناسیم که از بیرون بیاید و پژوهش پذیر باشد. نمونه‌ی مطلوب در اینجا پژوهش پذیری از راه تجربه است. نقیض این فرضیه یا آنتی‌تز آن عبارتست از آنکه: ما چیزی را معتبر می‌دانیم که از درون بیاید و قابل پژوهش نباشد و بطلان این نظریه روشن است. فلسفه‌ی طبیعی یونان با توجه به ماده، همراه با استدلال ارسطویی، پیروزی دیررس اما همه جانبه‌ای بر افلاطون یافت.

مع‌هذا، هر پیروزی تخم شکست آینده را دربر دارد. در روزگار ما علائمی حاکی از تغییر شیوه‌ی نگرش و طرز تفکر بسرعت رو به فزونی است. در این باب، «اصول مقولات» "کانت" است که بالاخص و پیش از همه، هر تلاشی را جهت احیای مابعدالطبیعه به معنای قدیم کلمه در نطفه خفه می‌کند، اما در عین حال راه را برای تولد مجدد روح افلاطونی هموار می‌سازد ..

اگر درست باشد که هیچ امر مابعدالطبیعی، مافوق خرد انسان نیست، این نیز راست است که هیچ «دانش تجربی» وجود ندارد که به وسیله‌ی ساختار پیشینی و اولیه‌ی ادراک از قبل اخذ و محدود نشده باشد ..

در تمامی اعمال انسان عاملی پیشینی وجود دارد و آن یعنی ساختمان فطری و خاص «نیمه خودآگاه» و «ناخودآگاه» روان.

- کارل گوستاو یونگ

یونگ در هفت موعظه براي مردگان در مورد اضداد می‌گوید:

پس برماست كه صفات سكان ملا اعلي را تمييز دهيم. اين صفات همانا اضدادند، از اين قبيل:

مؤثر و غيرمؤثر
وجود و بي‌وجود
زنده و مرده
تفاوت و تشابه
نور و ظلمت
گرم و سرد
نيرو و ماده
زمان و مكان
خير و شر
زيبائي و زشتي
واحد و كثير

اضداد، صفات سكان علا‌ اعلي‌اند، كه نيستند، چرا كه هر يك ديگري را هم طراز شود. از آن روي كه ما خود سكان ملا اعلي‌ايم، ما نيز اين صفات را در خويش صاحبيم، همانا چون بنيان سرشت ما تمايز است

کارل گوستاو یونگ - خاطرات، رؤياها، انديشه‌ها

چه لزومی دارد که انسان به هر وسیله‌ی ممکن به خودآگاهی بیشتری رسد؟

من شخصاً نعمت پرارزش شک و تردید را به این دلیل ترجیح می دهم که بکارت چیزها را دور از چشم ما مورد تجاوز قرار نمی دهد.

- کارل گوستاو یونگ

«هِرمان هِسه» این کتاب را با کتاب مقدس مقایسه کرده و «کارل یونگ» آن را بخشی از میراث ادبی جهان بر شمرده و چنین گفته است: «تائو تِ چینگ» یکی از پایه‌های پل روحانی است که بر روی باتلاق تاریخ جهان کشیده شده است.

و اما «لائو تزو» خود چنین می‌گوید:

تائو از كسی جانب داری نمی‌كند؛
خوب و بد هر دو از آن به وجود آمده‌اند.
فرزانه از كسی جانب داری نمی‌كند؛
او به پرهيزكاران و گنه‌پیشگان هر دو خوش آمد می‌گويد.

تائو به نی می‌ماند؛
خالی است ولی قابليت‌هايش بی‌انتهاست.
هرچه بيشتر آن را بكار بريد، بيشتر قابليت‌هايش را می‌شناسيد؛
هرچه بيشتر درباره‌اش صحبت كنيد، كمتر می‌شناسيدش.

در مركز باقی بمانيد.

به تجربه می دانستم خداوند از کفر گویی نمی رنجد، بلکه بر عکس ممکن است بدان تشویق هم بکند. چه می خواهد نه فقط وجه روشن و مثبت انسان، بلکه تاریک و بدی او را نیز برانگیزد.

کارل گوستاو یونگ

عشق ، در حقیقت ، یک تجربه اصیل و بی چون و چرا ی ملکوتی است که نیروی فراسوئی اش هر چیز که فردی است را میسوزاند و معدوم میکند- یک پیوند راستین است با زندگی و نیروی فراشخصیِ تقدیر ...
کارل یونگ - مجموعه آثار ، کتاب هفدهم صفحه 187- 

"Love is, in truth, a genuine and incontestable experience of the Divine, whose transcendent force obliterates and consumes everything individual; a real communion with life and the impersonal power of fate” 
~Carl Jung~ The collected works -Vol. 17, pp. 187

·        

نظام تحلیل روانشناختی یونگ نیز ریشه در فرهنگ مردسالارانه دارد.اگر چه یونگ به رغم وابستگیاش به فروید، در مواردی از مواضع وی فاصله گرفته است، ولی با نگاهی به نظریه بحث برانگیز آنیما/آنیموس( Animus/Anima )یونگ، میتوان دید که او نیز در نمایش تصویری از روان زنانه ناتوان بوده است، زیرا او نیز از منظر مردسالارانه به موضع نگریسته است- البته نظریه یونگ، بدون توجه به دوگانگیهای متضادی که در آن چارچوب با زن در جامعه انسانی رفتار شده است قابل درک نیست.به عبارت دیگر، در اینجا نیز زن در ارتباط با مرد و به مثابه «دیگران»ارزیابی شده است.یونگ اشاره میکند که«هر انسان اساسا دارای یک حس تکامل و حس قوی نفس است.»(یونگ، 1964، ص 120)این نظریه میتواند از بحثبرانگیزترین بخش نظریه او باشد، چرا که وی نظریه«تکامل روانی»را به عنوان منشأ راه انسان به سوی فرآیند فردیت و فردی شدن میشمارد و در اینجا این سؤال مطرح میشود که آیا این فرآیند در مورد مرد و زن به یکسان صورت گرفته و به همان اندازه موفقیتآمیز است؟از نظر یونگ، روح انسان ترکیبی است از جنبههای مردانه و زنانه روان او.به عبارت دیگر، در هر مرد، زنی و در هر زن، مردی نهفته است.

آنیما (Anima) در اصل تشخص همه گرایشهای روانشناختی زنانه در روان مرد است.(یونگ، 1964، ص 191)بنابراین، «آنیموس»تشخص مردانه ناخودآگاه در زن است:«آنیموس) جنبههای خوب و بد را شامل میشود، همان گونه که آنیما در مردان چنین است.ولی برخلاف آنیما، آنیموس شکل و حال و هوای هجوآمیز تخیل را شامل میشود و بجاست که شکل گرایش«مقدس»نهفته را به خود گیرد.»(یونگ، 1964، ص 198)در این بحث و تجزیه و تحلیل یونگ میتوان نشانههای تحقیر «زنانگی»را مشاهده نمود.حال باید به دوگانگی متضاد دیگر در نظریه یونگ بپردازیم:اروس (Eros) .لوگوس (Logos) .یونگ «لوگوس»را دانش مردانه میداند که در مقابل«اروس»-یعنی وابستگی زنانه-قرار میگیرد و وحدت آنها آیین نمادین ازدواج مقدس است.(یونگ، 1964، ص 125)بنابراین رشد زن بدون وابستگی به«دانش مرد میسر نیست و زن به یک ارزش کاربردی برای مرد تبدیل میشود که همواره به عنوان منشأ«نظرات مقدس»ظاهر میشود، این ویژگی مثبت آنیموس است.هنگامی که اروس بر حسب وابستگی (relatedness) تعریف میشود، موضوع تابعیت زن از مرد گریزناپذیر مینماید.بنابراین«یک زن باید عادت زیستن براساس منطق خود را به کنار گذارد.»(یونگ، ص 129)، پس«آنیما»ی یک مرد توسط مادرش شکل میگیرد و «آنیموس»از طرف دیگر، تحت تأثیر پدر زن است که نظرات «حقیقی»و بدون چون و چرای خود را در زن شکل میدهد. (یونگ، ص 198)ولی همان آراء مردسالارانه«حقیقی منشأ» نومیدی و بیگانگی برای زن را چنانکه هست شامل نمیشود.

این نظرها که توسط آنیموس شکل گرفته همواره در اعماقوجود زن این عبارات را نجوا میکند:«تو چارهای نداری، فایده تلاش چیست؟...زندگی هرگز برای تو رو به بهبود نخواهد بود.» بدین ترتیب، اگر زن با واقعیات روبهرو شود میتواند به یک «همراه و همدم درونی»ارزشمند تبدیل شود که ویژگیهای «مردانه»یعنی استعداد، شهامت، عینیت خرد معنوی را میپذیرد. کنایه و مطایبه این امر در طرح این سؤال متجلی میشود که چگونه است که آنیموس منفی که همواره نومیدی را در زن تقویت میکند، میتواند ناگهان به منشأ ویژگیهای مردانه که تا این حد انحصاری و قابل ستایش است تبدیل شود؟به همین جهت، اخیرا ناقدان به نکات مسئلهساز«آنیما»از تحلیل روانشناختی یونگ میپردازند:آنیما، هم از یک طرف منشأ قدرت مردانه است و هم از طرف دیگر صنعت، انفعال و فقدان آفرینندگی را در زن القا میکند.(پرویزی، 2001، ص 15)حتی نقش«راهنما»که وی
به آنیمای مردان نسبت میدهد، هیچ چیز جز تصور مرد از زن، به مثابه«دیگری»نیست که او خود از طریق آن به فردیت میرسد. بنابراین، یونگ«خرد حقیقی»را در مورد زن وقتی محقق مییابد که به«دانش»مردانه دست یابد و یا آنیموس خود بازگردد.(ساگوارو، 2000، ص 154)

بنا به آنچه گفته شد، بسیاری از ناقدان ناکامل بودن زبانی را که یونگ بدان اشاره دارد، مورد انتقاد قرار دادهاند و بر این باورند که این زبان باید تغییر یابد و با روح زمانه هماهنگ گردد.آنیس پرات (Annis Pratt) در مقالهای میگوید:اگر چه او خود یک ناقد کهن الگویی و اسطورهای است، میداند که درکِ این نقد از نقش زن بسیار محدود بوده است.او میگوید، یونگ خود در اواخر عمر اعتراف کرد که یکی از مسائل او و پیروانش این بود که زنان را «درست در جایی قرار میدادند که سایه مرد افتاده بود.بنابراین امکان این وجود داشت که مرد، زن را با سایه خود اشتباه بگیرد.» پس از آن پرات ادامه میدهد که:«در کار خود زن را صرفا یک انسان محسوب میکند، در حالی که در کار یونگ زن هنوز به این درجه(یعنی انسانیت)نرسیده بود.»(گرین، لیبر، مورگان و ویلینگهام، 1992

يونگ با شيفتگي به علم در دانشگاه به روان‌شناسي علاقمند نشد، درس كسل‌كنندة روان‌شناسي برايش الهام‌بخش نبود، اما خواندن كتابي از كرافت ابينگ او را به اين زمينه علاقمند ساخت، يونگ متوجه شد كه روان‌پزشك نسبت به شخصيت بيمار با كل شخصيت خودش عكس‌العمل نشان مي‌دهد؛ به عبارتي روان‌پزشكي علمي ذهن‌گرايانه است. اين همان زمينه‌اي بود كه او به دنبالش مي‌گشت، يعني چيزي‌كه بين حقايق زيستي و روحاني پيوندي حاصل كند. در روان‌شناسي بالاخره برخورد بين طبيعت و روح را يافت. چند حادثه ديگر نيز بطور همزمان پيش‌آمد كه او را در انتخاب روان‌شناسي مصمم‌تر كرد. ميز قديمي با صداي تپانچه مانندي ناگهان از وسط نصف شد؛ چند هفته بعد، تيغه فولادي يك كارد نان بي‌دليل تكه‌تكه گشت. مادر يونگ معتقد بود كه اين‌ نشانه‌ها بايد معناي خاصي داشته باشد. يونگ در اين زمان به جلسات احضار روح نيز دعوت مي‌شد. او مي‌خواست بين مرگ پدرش (كه در آن موقع تازه اتفاق افتاده بود) و اين حوادث رابطه‌اي بيابد. اين جلسات مدتي به طول انجاميد، البته يونگ احضار روح را رها كرد، اما تجارب غيرعادي و جلسات احضار روح براي يونگ سبب انتخاب روان‌پزشكي شد.

در سال 1882 انجمن تحقيقاتي در باب روح تأسيس شد تا شواهدي را فراهم آورد كه روان انسان غير مادي بوده و براي وجود نيازمند به بدن نيست. به همين دليل يونگ و بسياري از معاصرينش به اين تحقيقات علاقمند شده بودند، خصوصاً كه آراء اين چنين در ميان فلاسفه‌اي كه يونگ قبلاً نظراتشان را مطالعه كرده بود، يافت مي‌شد. اما در مقابل طيفي كه روح را غيرمادي مي‌دانستند، ژان مارتن شاركو و بعد از او زيگموند فرويد و پي‌ير ژنه در جهت اثبات ماترياليستي‌ بودن روح تلاش كردند.

مصادف با اين زمان يونگ براي دوره كارآموزي روان‌پزشكي‌اش از دسامبر 1900 به عنوان دستيار وارد بيمارستان رواني بورگهوزلي كه از درمانگاه‌هاي وابسته به شهر زوريخ بود، شد. اين بيمارستان را اوژن بلولر اداره مي‌كرد.

«سال‌هايي كه در بورگهوزلي گذشت، دوران كارآموزي من بود. آنچه بر علايق و جستجوي من غلبه داشت اين پرسش سوزان بود: "در درون بيمار رواني واقعاً چه رخ مي‌دهد؟" و اين چيزي بود كه در آن زمان نمي‌فهميدم و هيچ‌يك از همكارانم نيز به چنين مسائلي توجه نداشتند؛ اما همة تلاش من صرف يافتن پاسخ و درك اين‌گونه مسائل شد.» 

به سال 1905 او در دانشگاه زوريخ دانشيار روان‌پزشكي شد و همان سال پزشك‌ارشد كلينيك گشت و چهار سال در اين سمت ماند؛ تا آنكه در سال 1909 به دليل گرفتاري‌هاي بيش از حد، خود از اين مقام استعفا داد؛ اما تا سال 1913 به تدريس خود در دانشگاه ادامه داد.

يونگ كه در سال 1903 با اما روزن باخ ازدواج‌كرده بود تا سال 1914 صاحب 5 فرزند شد. البته او از سال 1911 با آنتونيا وولف روابط عاشقانه داشت و اين رابطه تا مرگ آنتونيا يعني به سال 1952، ادامه پيدا كرد. اين ارتباط مثلث، براي هر دو زن مشكل بود، اما هر دو آن را تحمل كردند؛ تقريباً تمام اعضاي انجمن روان‌كاوي زوريخ از اين رابطه با خبر بودند. اِما و آنتونيا هر دو به عنوان روان‌كاو با يونگ كار مي‌كردند.

 

 کارل گوستا یونگ دوران کودکی و نوجوانی را به طور عمده در تنهایی و تفکر در دامان طبیعت و خواندن کتابهایی گذرانید. در مدرسه از آنجا که راجع به چیزها و کسانی صحبت می کردکه از سن او انتظار نمی رفت ،مورد بدگمانی و محکوم به تنهایی بود.می خواست درباره پروردگار ،طبیعت و روح بداند. از تجلیات زمینی ((جهان پروردگار)) به درختان خیره می شد،درختان بویژه برای او مرموز بودند و آنها را تجسم مستقیم معنای ادراک ناپذیر حیات می دید. از این رو جنگل مکانی بود که در آن خود را به عمیق ترین معنای حیات و وقایع احترام آمیز آن نزدیک می یافت. در آن زمان ،از توان او خارج بود که احساسات و مکاشفه خود را به گونه ای روشن بیان کند.بین 16 تا 18 سالگی سردر گمی اوبه تدریج کاهش یافت زیرا مقدمه کوتاهی از تاریخ و فلسفه را خواند و از آنچه در این زمینه اندیشیده شده بود مختصر اطلاعاتی یافت. یونگ میگوید، خوشبختانه دریافتم بسیاری از مکاشفه هایم نمونه تاریخی دارندو بالاتر از همه آنکه به افکار فیثاغورث،هراکلیتوس ،امپدوکس و افلاطون ،علیرغم مباحثه های دور و دراز سقراطی جذب شدم....اما تنها در کار« استاد اکهارت»بود که ذات حیات را احساس کردم -نه آنکه درک کردم...از میان فلاسفه قرن نوزدهم ،(هگل) به علت زبان ثقیل و دشوارش مرا دلسرد کرد....اما ثمرة بزرگ تحقیقات من (شوپنهاور) بود . او نخستین کسی بود که از آلام جهان که آشکارا ما را احاطه کرده اند و نیز از سردرگمی ، هیجان، شر و از تمامی چیزهایی سخن می گفت که دیگران به ظاهر چندان در نیافته و همواره کوشیده بودندتا آن را در توازون و ادراک پذیری سراپا خوش خیالانه ای حل کنند.

به این ترتیب یونگ نوجوان به مطالعه آثار (شوپنهاور) پرداخت و تحت تأثیر رابطه او با (کانت) ،شروع به خواندن آثار کانت و بیش از همه( سنجش خرد ناب) کرد و آنگونه که خود می گوید به خیال خویش نقصی در سیستم شوپنهاور یافت. این تحول فلسفی از 17 سالگی تا دوران تحصیل در رشته پزشکی گسترش یافت و موجب دگرگونی و انقلاب در بینش ا و به دنیا و زندگی شد. قبلاً خجول،ترسو،شکاک بود و حتی سلامتی او ثباتی نداشت لیکن از آن پس به تدریج در هر زمینه ای اشتهای فراوان نشان می داد:«می دانستم چه می خواهم و خواسته ام را دنبال می کردم»علائق یونگ نوجوان او را به جهات گوناگون می کشانید :«از طرفی علم و حقایق آن را بسیار دوست داشتم و از سوی دیگر مجذوب چیزهایی بودم که مربوط به ادیان تطبیقی بود.

 از میان علوم ،جانورشناسی و از میان علوم انسانی ،باستان شناسی یونانی رومی ،مصری و پیش از تاریخ را دوست داشتم و البته در آن زمان نمی دانستم علاقه به این موضوعات مختلف ،چقدر به سرنوشت دوگانگی درونی من مربوط است. آنچه در علم مرا مجذوب می کرد واقعیات ملموس و سابقه تاریخی آن و در ادیان تطبیقی مسائل معنوی که فلسفه نیز جزءآن به شمار می رفت. در علم ،عالم معنی را کم داشتم ودر مذهب عالم تجربه گرایی را».این دوران زندگی یونگ مملو از اندیشه های متضاد بود،مسیحیت و شوپنهاور نیز ازاین  جمله بودند.سپس به این فکر افتادکه همه میتوانندخیال پردازی کننداما دانش واقعی چیز دیگری است. وی مشترک یک مجله علمی شدکه آن را به دقت می خواندو به گردآوری سنگواره ها ،مواد معدنی، حشرات و استخوانهای جانوران و انسان پرداخت. با این همه گاهی به کتابهای فلسفی باز می گشت.وقتی زمان نام نویسی در دانشگاه نزدیک شد هنوز تردید های او در این باره که علوم طبیعی بخواندیا تاریخ و فلسفه ،برجای بود.سپس دو رویا راه را به او نمود.در رویای اول در جنگلی تاریک در طول رود راین به تلی می رسد وشروع به کندن آن می کند و به چند تکه استخوان جانوران ماقبل تاریخ می رسد. در آن لحظه یونگ فهمید باید به دنبال شناخت طبیعت برود. در رویای دوم در تاریکترین نقطه یک جنگل،استخری مدور با درخششی سیلیسی رنگ بودبا سلولهای کوچک با اندامهای شاخک گونه نیمه شناور،  ویک جانور غول پیکر و با شکوه که یک پایش به اندازه یک متر بود  دور از مزاحمان در مکانی پنهان در آبی زلال و ژرف آرمیده و به گونه ای ناگفتنی شگفت  می نمود.میل شدید به دانش در یونگ پیدا شد و در  حالیکه قلبش می تپید از خواب برخاست . این دو رویا تردیدهای او را به نفع علوم طبیعی بر طرف کردند.

سپس این پرسش به سراغ او آمد که چه رشته ای از علوم طبیعی را بخواند. باز هم دچار بن بست شد و در این بن بست ناگهان به او الهام شد که می تواند پزشکی بخواند: «عجیب آنکه پدر بزرگ پدریم که آن همه راجع به او شنیده بودم پزشک بود و با این حال هرگز چنین فکری به ذهنم  راه نیافته بودو در واقع به همین دلیل خاص بود که نسبت به این حرفه مقاومت می کردم تقلید مکن شعارم  بود.»

ب- دوره 1900-1895: دانشکده پزشکی و تصمیم برای تخصص  = یونگ در بهار 1895 تحصیلات خود را در دانشگاه بازل آغاز کرد. اکنون می رفت تا حقیقت را راجع به طبیعت بشنود. می رفت تا کالبد شناسی و فیزیولوژی انسان را بیاموزد و دانش شناخت امراض را فراگیرد.دانشجویی سرشار از اشتیاق بود.دنیارا در برابر خود گشوده می دید و احساس می کردگنجهای بی پایان دانش در برابرش جای گرفته است.

در نخستین سالهای دانشگاه دریافت که هر چند علم بر انبوهی از دانسته ها راه گشوده است لیکن در مورد بصیرت های  ناب کاری چندان نکرده است و اینگونه بصیرتها،اصولا از طبیعتی خاصند:«از خوانده های فلسفی ام می دانستم که وجود روان، مسوول این وضع است. بدون روان نه دانشی هست نه بصیرتی و هرگز درباره روان ،چیزی گفته نشده بود. در همه جا بی سر و صدا آن را بدیهی دانسته بودند».

یافتن کتابی راجع به پدیده های مربوط به احضار ارواح نتایج عمده ای برای یونگ داشت. داستانهایی را خواندکه در همه ادوار وهمه نقاط جهان بارها و بارها گزارش  شده اند. فکر می کرد باید برای این موضوع دلیلی موجود باشد،اما:«حالا با تعصب پولادین مردم و ناتوانی کامل آنان در پذیرش وجود امکانات غیر معمول مواجه می شدم .... آنچه در من علاقه ای سوزان را برمی انگیخت برای دیگران پوچ ، باطل و حتی مایه ترس بود. ترس از چه؟ دلیلی برای آن نمی یافتم . وانگهی در این تصور که شاید وقایعی روی دهدکه از مقولات محدود زمان ،مکان و اصل علیت در گذرد چیز نامعقول یا چیزی که

دنیا رابرهم زند نمی دیدم.»

در همین اوقات بودکه یونگ با (آثار نیچه) آشنا شد. خواندن((چنین گفت زرتشت نیچه)) همانند (فاوو ست گوته) برایش تجربه ای مهیب بود، فاووست دری را براو   گشود ،زرتشت دری رابر او بست که برای مدتهای مدید بسته ماند.دریافت که انسان به جایی نمی رسد مگر آنکه با مردم فقط درباره چیزهایی حرف بزند که می دانند. فرد ساده لوح نمی داند چه اهانتی است که با انسان ها راجع به چیزهایی سخن می گوید که برایشان ناشناخته است.آنان چنین رفتار بیرحمانه ای را تنها بر نویسندگان ،روزنامه نگاران و شاعران می بخشند ومتوجه شد که یک تصور جدید یا وجهی غیر معمولی از یک تصور قدیمی را تنها می توان به وسیله واقعیات ابراز کرد. یونگ در سال 1898 به عنوان کسی که به زودی پزشک می شود نسبت به کار خود جدی تر اندیشید و به این نتیجه رسید که باید تخصصی داشته باشد. خود او به تخصص جراحی تمایل داشت. سپس به علت جاذبه ای که دکتر فردریک فومن مولرداشت ترغیب شد که خود را وقف پزشکی داخلی کند.

یونگ می نویسد:«گرچه در درسهای روان پزشکی و کلینیک ها حاضر شده بودم،اما تعلیمات رایج روان پزشکی  کاملا ً برانگیزنده نبود....از این رو وقتی خود را برای امتحان دولتی آماده می کردم آخر از همه به متون روان پزشکی مراجعه کردم. از آن هیچ انتظاری نداشتم و هنوز به خاطر می آورم وقتی کتاب(کرافت- ابینگ) را گشودم،این اندیشه از ذهنم گذشت :"خوب حالا ببینم یک روانپزشک چه دارد که برای خودش بگوید"سخنرانیها و مشاهدات بالینی کمترین اثری بر من نگذاشته بود. از مواردی که در کلینیک دیده بودم جز کسالت و بیزاری خود چیزی به یاد نمی آوردم  ....تا  آن زمان  روان پزشکی در دنیای پزشکی به طور کلی مورد نفرت بود.هیچکس واقعاًچیزی درباره آن نمی دانست و هیچ نوع روان شناسی وجود نداشت که انسان را به صورت یک کل در نظر گیرد و تفاوتهای او را از نظر آسیب شناسی در یک تصویر جامع قراردهد.مدیر ،با بیمارانش در یک موءسسه محبوس بود و موسسه هم چون جزامخانه های کهن،جدا و دور افتاده بیرون شهر بود...پزشکان نیز درباره روان پزشکی چیزی بیشتر از عوام نمی دانستندو از این رو در احساسات آنان سهیم بودند.بیماری روانی در آن زمان لاعلاج بود واین برروان پزشکی هم سایه می افکند و همان گونه که خیلی زود از تجربه شخصی خود دریافتم ،روانپزشک در آن روزها چهره ای غریب بود.با پیشگفتار کتاب (کرافت ابینگ) آغاز کردم و چنین خواندم «احتمالاً،ویژگی موضوع و مرحله ناکامل  پیشرفت روان پزشکی است که موجب می شود متون آن رادارای خصلتی کم وبیش ذهنی بدانند.»روان پریشها ، بیمارهای شخصیت خوانده می شوند. ناگهان قلبم شروع به تپیدن کرد ناچار شدم برخیزم و نفسی عمیق بکشم.هیجانم شدید بود،چه،مثل برق برایم روشن شدکه  تنها هدف ممکن برای من روانپزشکی است... در روانپزشکی حوزه تجربی مشترک بین واقعیات «زیست شناختی» و روحانی که آن را همه جا جسته  و نیافته بودم وجود داشت.

ج- دوره 1909 -1900 شاگردی و کارآموزی در بیمارستان روانی

یونگ در طول نه سالی که در بورگهولتزلی اشتغال داشت علاقه کمی به کنار هم قرار دادن نشانه های روان پزشکی برای رسیدن به تشخیص بر حسب طبقه بندیهای  مرسوم بیماریهای روانی نشان می داد.برای او«پرسش سوزاننده» این بود که واقعاً درون بیمار روانی چه می گذرد ؟ او در جستجوی پاسخ ، بینش های روان پزشکی و روان شناسی معاصر را به بینش های فیلسوفان رومانتیک درباره ناخودآگاه افزود.استاد مستقیم او،اویگن بلویلر به فهمیدن بیماران و ایجاد رابطه درمانی  با آنان اصرار داشت.یونگ در طول نیمسال در پاریس از پیرژانه درباره «خودکاری روانشناختی »،شخصیت دوگانه ،و افکار ثابت زیر خودآگاه را آموخت و از این دانسته ها در تکمیل فرضیه خویش به نام کمپلکس ها بهره گرفت. تأثیر بینه رادر کار یونگ می توان درباره نوع شناسی شخصیت ملاحظه کرد. اصرار فلورنوی بر اهمیت پدیده های سحر آمیز و پنهان روان برای فهم فرایندهای  ناخودآگاه ، به میزان زیادی در گزینش یونگ برای موضوع رساله دکترا تأثیر داشت.وی در آن رساله یک مورد واضح از «واسطه گری احضار روح » رامورد بررسی قرارداد. در طول این سالها وی از نظر خانوادگی وضع ثابت و مناسبی داشت و از نظر علمی و اجتماعی هم رو به پیشرفت بود.آشنایی او با فروید در همین دوران آغاز شد. در سال 1905 در دانشگاه زوریخ دستیار روان پزشکی و در همان سال پزشک ارشد درمانگاه روانپزشکی  شد و چهار سال در این سمت ماند. در سال 1909 به گفته خود،به علت گرفتاری و کار شخصی از کارش استعفا کرد تا به قول خود به کسب تجربه شخصی ادامه دهد.

د-دوره 1913-1900:روانکاوی و دوستی با فروید

اشتباه بزرگی است که روانشناسی تحلیلی یونگ را تغییر شکل یا انحراف از روانکاوی فرویدی تلقی کنیم.مطمئناً یونگ پیش از ملاقات با فروید و نیز در ابتدای روابطشان تحت تأثیر  اندیشۀ فروید قرار داشت،اما او پیوسته به پیشبرد فهم متمایز خویش از فرایند روانی مشغول بود. شدت رابطۀ این دو مرد بیشتر بر پایۀ عوامل شخصی بود تا عوامل حرفه ای . به همان اندازه که فروید نیازمند "پسر بزرگتر"و ولیعهد بود که بتواند آموزش های او را در وراء حلقۀ عمدتاً یهودی پیروان اولیه اش ادامه دهد،یونگ هم نیازمند یک تجسم قوی پدری بود.آنان با یکدیگر همکاری نزدیکی داشتندو به ایالات متحده سفر کرده و سخنرانی نمودند؛یونگ نخستین رئیس انجمن بین المللی روانکاوی  و سردبیرکتاب سالنخستین نشریه ادواری روانکاوی شد؛اودر ضمن یک دوره سخنرانی درباره روانکاوی در دانشگاه زوریخ انجام داد.اما پویاییهای " نمودگار باستانی پدر و پسر"به گونه ای فزاینده موجب خشم و سرخوردگی هردو شد. یونگ در سال 1913 از انجمن بین المللی روانکاوی و سردبیری نشریه روانکاوی استعفا داد. برای سومین بار وی آنچه را که دورنمای جالبی از پیشرفت به نظر می رسید به کنار نهاد،همانگونه که پیشتر دردانشکده پزشکی ودربورگهولتزی انجام داده بود.

در 1912و 1913 ،یونگ اثر دو بخشی خود به نام " نمادهای استحاله"را انتشار داد. اغراق او در موضوعات اسطوره شناختی ،پیرامون مجموعه ای از خیال پردازیهایی که یک زن جوان آمریکایی برای فلورنوی فرستاده بود،به معنی  خروج یونگ از چهار چوب روانکاوی فرویدی بود.لیبیدو که فروید با اصرار زیاد به عنوان مقوله ای جنسی شناخته بود در اینجا گسترش یافت تا تبدیل " کارمایۀ روانی " شود که به وسیله نمادهای جهانی اسطوره شناسی ابراز می گردد و به وسیله  نزول قهرمان در ژرفای ناخودآگاه استحاله می یابدو به یک خودآگاهی غنی شده باز میگردد. فوریت اکتشاف یونگ درباره این موضوع، نه تنها نشانۀ گریزناپذیری گسست او با فروید بود،بلکه رویارویی خود اورا با ناخودآگاه  و غنی شدن فرضیۀ درحال رشد وی را پیشگویی می کرد. یونگ بعدها درباره دوره های که می کوشید ارتباط معانی شخصی و اسطوره شناختی تصاویری را که سیل آسا از طریق رویاها ، بینش ها و خیالپردازی های او ظاهر می شد ، پیدا کند و بفهمد ، چنین به یاد می آورد که وی به صورتی خود آگاه خویشتن را تسلیم این فرآورده های ناخود آگاه کرد . آنچه او کرد حاکی از تسلط خیلی بیشتری از آنچه خود حس می کرد، است . در نتیجۀ تجربیات خارق العاده و اغلب هراس آور این سالها بود که یونگ حس کرد برای - باقیماندۀ زندگی -کار اومشخص شده است . در این زمان بود که او به گونه ای ژرف از طریق تماسهای شبه تصویری، شخصی شده کارمایه  نمودگارهای باستانی ، دریافت که روان انسان نه تنها جنبۀ شخصی دارد بلکه در ضمن گروهی است . باز ، در همین زمان بود که اوآغاز به فهم نقش " خود " به عنوان جزء عمده و نمودگار باستانی (سوگیری و معنی) کرد ، که در آن زندگی روانی ریشه دارد و بالاترین اهداف آن به سوی "خود " در جریان هستند .

آزمون تداعی واژه ها

یکی از ابداعات کارل گوستاویونگ است. البته شکل ساده ای از این آزمون، نخستین بار توسط «فرانسیس گالتون» برای مشخص کردن فرایند های تداعی تهیه شد، اما آنچه یونگ به کار برد از یک گروه واژه تشکیل می شود که معمولاً تعداد آنها به 100 می رسد و هر کدام به عنوان محرک به کار می رود. پیش از کاربرد آن به آزمودنی توضیح داده می شود که یک  گروه از واژه ها به آهستگی برایش خوانده می شود و او باید پس از شنیدن هر واژه با به زبان آوردن واژه ای که همان لحظه به ذهنش می رسد واکنش نشان دهد.

آزماینده،سرعت واکنش را با ساعت مخصوص اندازه  می گیرد. روش یونگ در کاربرد آزمون این بود که هر گاه در واکنش آزمودنی تأخیری روی میداد از او می پرسید علتش چه بوده است او با شگفتی متوجه شد که آزمودنی از تاخیر خود در پاسخگویی بیخبر است و به موردی اشاره می کند که در برابر واژۀ اسب یک دقیقه مکث کرد. پژوهش بعدی نشان داد که شخص مورد نظر خاطرۀ بدی از اسب دارد که از خاطره اش به کلی محو شده بود.بنابراین یونگ دریافت هر گاه شخص در پاسخ دادن به واژه ای تأخیری بیش از اندازه دارد،نمایندۀارتباط آن واژه  با خاطره ای در ناخودآگاه یا عقیده ای در فرد می باشد. تکرار واژه های محرک یا ناتوانی در ارائه واکنش نیز نشانه وجود عقده ای در شخص است.یونگ ضمن کاربرداین آزمون متوجه واکنش های گوناگون آزمودنی هایی بود که نشان می دادند واژه در آنان سبب بروز واکنش عاطفی شده است و واکنش هایی که یونگ آنها را شاخص های تنش عاطفی دانست عبارتند از:

1- واکنش تأخیری:تأخیر در واکنش ،نماینده ارتباط واژه محرک با عقده ویژه ای است.در این مواردآزمودنی که تهییج شده است نمی تواند واژه ای به زبان بیاورد.علت این نیست که وی قدرت فکر کردن را ندارد بلکه به علت تداخل حالت هیجانی است.

2-واکنش های متعدد:هنگامی که آزمودنی در پاسخ به جای یک واژه ،از واژه های متعدد استفاده می کند ناشی از ناتوانی در مهار واکنش خویش است. در چنین مواقعی آزمودنی خیلی سریع واژه ای را بیان می کند ولی چون فکر میکند این واژه ممکن است اثری از هیجان درونیش را به آزماینده نشان دهد، بی درنگ می کوشد آشفتگی خود را با بیان واژه های گوناگون بپوشاند .

3- واکنش شخصی

زمانی که آزمودنی در برابر واژه های عینی پاسخ های  شخصی می دهد که نماینده تمایل برای گسترش ایگوی خود می باشد، برای نمونه زمانی که واژۀ پول برای او خوانده می شود پاسخ می دهد:"ای کاش مقداری از آن را داشتم "یا در برابر واژه خوشبختی می گوید:آن را باور نکن.

4-تکرار واژه محرک

تکرار واژه محرک حاکی از آن است که واژه معنای  ویژه ای برای آزمودنی دارد و تکرار آن نوعی حالت دفاعی است. آزمودنی می کوشد از طریق تکرار واژه فرصت بیشتری را برای پاسخگویی بیابد.

5-مکررگویی بی تناسب

نشان دادن واکنش یکسان در برابر محرکهای گوناکون است. یونگ زنی را مثال می زند که در پاسخ گویی به گروه 100 تایی واژه ها 10 بار واژه (طولانی) را به کاربرده بود در حالیکه این واژه ارتباط منطقی با واژه های محرک را نداشت. بررسی آشکار کرد که واژه طولانی به مشکلی که آن زن با آن روبروست مربوط می شود، او طی پاسخ هایش گفته بود که وی و شوهرش به مدت "طولانی" کار کرده بودندتا قدری پول پس انداز کنندو خانه ای  بسازند. وقتی پس از زمانی "طولانی"ساختن خانه را شروع کردند پولشان را از دست می دهند،بنابراین مجبور می شوند دوباره مدتی "طولانی"صبر کنند تا باز بتوانند پول لازم را پس انداز کنند./

ساختار شخصیت از دیدگاه یونگ

یونگ نوعی پیرا- روانشناسی ظریف ایجاد کرد که از هر جهت مشروح و دارای ساختار دقیق مانند پیرا روانشناسی فرویدی بود. گر چه او بیش از هر چیز به طبیعت ناخود آگاه اشتغال خاطر داشت اما فرضیۀ او در باب شخصیت ، سامانه های گوناگون کارکرد شخصیت را در برمیگیرد. فرضیه های شخصیتی یونگ خطوط عمدۀ اشتباه در روانکاوی کلاسیک را نیز می شناسند. ساختاری که او برای سازمان روانی در نظر گرفت از ساختار فرویدی اید، ایگو ، سوپر ایگو، و آرمان ایگو متفاوت است برای اینکه ساختار بالنسبه پیچیده ای که یونگ برای روان در نظر گرفت به صورتی روشن  شناخته شود.

ساختار شخصیت

1- ایگو (من)

ایگو بصورت تقریبی معادل خودآگاهی است. ایگو در برگیرندۀ آگاهی ما ازجهان بیرون و آگاهی ما از خویشتن است. در واقع در مرکز شخصیت خودآگاه ، طبق اصطلاح یونگ کمپلکسی به نام ایگو وجود دارد(شرح کمپلکس  به بعد از آشنایی اولیه با مفاهیم بالنسبه روشن تر ساختار شخصیتی طبق نظریه  یونگ موکول می شود).  یونگ ایگو را خودآگاه محض می داندولی فروید معتقد است  بخش کوچکی از ایگو ناخودآگاه است که همان ساز و کارهای دفاعی روانی می باشد. یونگ مکانیسم های دفاعی را می پذیرد اما کمتر از فروید روی  آنها تأکید می کند و محل فعالیت آنها را هم در ایگو نمی داند.

2- پرسونا

پرسونا (به تبع نقابی که بازیگران باستانی یونان هنگام اجرای نمایشنامه بصورت می زدند) یا شخصیت بیرونی واسطۀ بین ایگو و دنیای واقعی است. در واقع مانیز می توانیم پرسونا را نقاب ایگو بدانیم یعنی تصویری که فرد به جهان بیرون عرضه می کند پرسونای ما با توجه به نقش هایمان تغییر می کند.  برای نمونه ، یک مرد تصویر ویژه ای را از خود به همکاران  حرفه ای خویش و تصویر دیگری را به کودکان خود عرضه می کند.به گفتۀ یونگ " نقاب شخصیتی روش سازگاری فرد با دنیاست یا رفتاری است که فرد در مواجهه با دنیا اتخاذ می کند هر کار و حرفه ای نقاب شخصیتی خود را دارد....منتهی خطر آنجاست که مردم با نقاب شخصیتی خود یکی می شوند- استاد دانشگاه با کتاب درسی خویش  و آوازه خوان با نوع صدای خویش.... با کمی مبالغه می توان گفت نقاب شخصیتی چیزیست که شخص واقعاً نیست، ولیکن  خود او و دیگران  می پندارند هست".

این هم واقعیتی است که ما به این بخش از شخصیت خویش برای رویارویی موثر با دیگران نیاز داریم. برای نمونه اغلب ضروری است تصویری از قابل اعتماد و مصمم بودن را در صورتیکه می خواهیم دیگران به ما گوش فرا دارند به آنان نشان می دهیم . پرسونا تا جایی که توازون شخصیت بهم نخورد  می تواند رشد یابد اما این امر نباید به قیمت حذف اجزای دیگر شخصیت تمام شود. پرسونا نیز یکی از کمپلکس های فراگیر جهانی است.

3-سایه

سایه تشکیل شده است از صفات و احساساتی که نمی توانیم در خود بپذیریم، سایه تصویری معکوس از پرسونا و در برگیرندۀ هر ویژگی است که برای پرسونا ناپذیرفتنی باشد. چه این ویژگیها مثبت باشند و چه منفی یک پرسونای شجاع سایه ای ترسو دارد.

سایه به عبارتی همان آقای هاید از دکتر جکیل است . در رویاها سایه به فردی از همان جنسیت فرافکنی می شود . مانند زمانیکه یک مرد دربارۀ یک قاتل شرور رویا پردازی می کند ، یا هنگامی که یک زن دربارۀ یک روسپی زشت خیالپردازی می کند .

در زندگی روزانه هنگامی که در موقعیت های ناخوشایند هستیم و برای نمونه به ناگهان تذکر خصمانه ای از دهان ما می پرد که : " این موضوع مطلقاً مورد نظر من و از من نمی تواند باشد" ، سایه ما خود را نشان می دهد . هنگامی که شکایت می کنیم از : " آن چیزی که ابداً نمی توانیم در مردم تحمل کنم " ، در واقع تظاهرات سایۀ خود را می بینیم ، زیرا چنین تندی و حرارتی دلالت دارد که ما در واقع علیه آگاه شدن از وجود این کیفیت در خود دفاع می کنیم .

در بیشتر موارد ، سایه به طور عمده منفی است زیرا متضاد تصویر مثبتی است که از خود داریم . به طور کلی سایه شامل همۀ آرزوها و هیجانات ناسازگار با تمدن امروزی است که در نتیجه با معیارهای اجتماعی و شخصیت آرمانی ما متناسب نیست . هر اندازه جامعه ای که فرد در آن زندگی می کند متعصب تر و مقیدتر باشد ، سایه نیز وسیعتر خواهد بود .

زمانی که یونگ مشاهده کرد اکثر بیمارانش سایه خود را انکار می کنند و آن را واپس می زنند ، به این نتیجه رسید که بیشتر باید راهی برای زندگی کردن با بخش تاریک شخصیت خود بیابد ودر واقع بهداشت جسمی و روانی او وابسته به این راهیابی است . البته پذیرش سایه مستلزم تلاش فراوان و اغلب به معنی کنار نهادن آرمانهای مورد علاقه است .اما یونگ متذکر می شود که این آرمانها اغلب بسیار بلند پروازانه و یا بر مبنای پندارهای نادرست هستند. به اعتقاد یونگ، سرکوبی یا واپس زنی  سایه و نپذیرفتن آن باعث می شود که ناخودآگاه قدرت زیادی بیابد و رفته رفته نیرومند تر شود که در چنین صورتی هنگام بروز شدت بیشتر خواهد داشت و خطرناک تر خواهد بود. در حالیکه اگر به شدت واپس زده نشود تظاهر و عمل آن جزئی و با شدت کمتر خواهد بود. نمونۀ آن را می توان در رفتار های مردم به ظاهری بسیار آرام و محبوب در هنگامۀآشوبها و شورش های خیابانی دید. گفته شد که سایه معمولاً منفی است لیکن در همان حد که تصویر آگاهانه ما از خود شامل عناصر منفی باشد،سایۀ ناخودآگاه مثبت خواهد بود. برای نمونه زن جوانی که خود را زشت می انگارد ممکن است درباره یک بانوی زیبارو ،رویا ببیند. وی این بانوی زیبا را فردی دیگر می پندارد اما ممکن است این بانو تجسمی از زیبایی خود او باشد که آرزو می کند ظاهر شود. تماس با سایه چه مثبت و چه منفی باشد مهم است. بینش نسبت به طبیعت سایه نخستین گام به سوی آگاهی از خود و انسجام شخصیت است.

4-آنیما و آنیموس

آنیما عبارتست از ته نشست همۀ تجارب از زن در میراث روانی یک مرد،آنیموس عبارتست از ته نشست همۀ تجارب از مرد در میراث روانی یک زن . این امر توسط صاحب نظران فراوان عنوان شده است که بشر،یک موجود دو جنسی است و یک مرد دارای عنصر مکمل زنانه و یک زن دارای عنصر مکمل مردانه است. چینی های  تائو ئیست از "ین" و "ینگ"صحبت می کنند یعنی جنبه های زنانه و مردانه شخصیت انسان. هر چند این نکته در ابتدا عجیب به نظر می رسد ولی یافتن خصوصیات زنانه و مردانه در شخصی از یک جنس واحد تجربه و استنباط بالنسبه شایع و مشترکی است. یونگ در کتاب "دو رساله دربارۀ روان شناسی تحلیلی "می نویسد تصویر قوی زن به صورت یک نمودگار باستانی در ناخودآگاه جمعی مرد وجود دارد که وی به کمک آن طبیعت زن رادر می یابد.

نمودگار باستانی زن ناشی از تجربه و استنباط باستانی مرد از زن است و به هیچ وجه منش واقعی زن مشخص و متمایزی  را نمی نمایاند. این تصویر در طول زندگی مرد از طریق تماسهای واقعی که با زنان دارد ، خود آگاه و قابل لمس می شود.نخستین و مهمترین تجربه یک مرد نسبت به زن به وسیله ارتباط با مادر حاصل می شود. تجربه و استنباط کودک از مادر خویش یک ویژگی ذهنی دارد زیرا تنها بر پایۀ چگونگی رفتار مادر نیست بلکه کیفیت احساس کودک از رفتار مادر خود حائز اهمیت است. تصویر مادرانه ای که هر کودک در ذهن خویش پدید می آورد ،تصویر دقیق مادرش نیست بلکه بر پایۀ آمادگی و زمینه کودک برای ایجاد تصویر یک زن ، یعنی آنیما شکل گرفته است. طبق نظر یونگ اصل زنانه شامل ظرفیت هایی برای پرستاری ، احساسات ، هنر،یگانگی با طبیعت است.آنیموس در زن،المثنای آنیما در مرد است که از سه ریشه منشعب شده است:

الف-تصویر قوی از مرد در ناخودآگاه جمعی که زن به ارث می برد.

ب-تجربه خاص زن از مردانگی، که از تماسهایی که درطول زندگی خویش با مردان داشته است حاصل می شود.

ج-زمینۀ پنهانی مردانه در خود او.

اصل مردانه شامل اندیشۀ منطقی ، ابراز وجود قهرمانانه و پیروزی بر طبیعت است.عنصر مردانه در زن باعث می شود در مواقع ضروری بتواند عهده دار اموری شود که ویژه مردان تلقی می گردد. پدر نخستین ناقل تصویر آنیموس برای دختر بچه است. همۀ ما از نظر زیست شناختی به میزان چشمگیری ظرفیت های جنس دیگر را داریم. هنگامی که انیما و انیموس در وهم ها و رویاها ظاهر میشوند نشان دهنده فرصت و مجال برای فهم چیزی هستند که تا کنون ناخودآگاه بوده است. این دو هیچگاه بطور کامل جزء خودآگاهی نمی شوند و همیشه بخشی از آنها پوشیده در لفافه ای از رموز و اسرار در ناخودآگاه جمعی ، پنهان می ماند.

5-ناخودآگاه

ناخودآگاه طبق تعبیر یونگ دارای دو لایه است. لایه سطحی تر عبارتست از ناخودآگا ه شخصی و لایۀ ژرف تر ناخودآگاه جمعی است. کمپلکس ها در ناخودآگاه شخصی ،اما سنخ های باستانی در ناخودآگاه جمعی یا روان عینی جای دارند.

6-نمودگارهای باستانی

نمودگارهای باستانی که در ناخودآگاه گروهی جمعی جای دارند به نام های گوناگون خوانده شده اند از جمله صور مثالی ، نمودگارهای باستانی ، تصورات بدوی ، تصورات اسطوره ای ، نمونه های رفتاری و قالب های ازلی اما برخی ترجیح می دهندکه همان اصطلاح آرکی تایپ را به کار ببرند که یونگ ابداع کرده است .

7-خود(SELF)

مهمترین  نمودگار باستانی که عبارت است از (خود)،یعنی کوشش ناخودآگاه ما برای مرکزیت ، تمامیت و معنی ،((خود))عبارتست از ظرفیت ذاتی برای کلیت ، تمایل درونی برای متوازن کردن و آشتی دادن جنبه های متضاد شخصیت و یک اصل ناخودآگاه که کل زندگی روانی را هدایت می کند  و منتج به ایگو  می شود که با واقعیت  بیرونی مصالحه می کند وتا حدودی به وسیلۀ آن شکل می پذیرد.((خود))((SELFبخش میانی شخصیت است و سیستم های دیگر شخصیت در گرد آن قرار دارند. (خود) این سیستم ها را به یکدیگر مرتبط  می کند و باعث یگانگی تعادل و ثبات شخصیت می شود. (خود) هنگام تولد وجود ندارد بلکه پس از سالها آزمایش و خطا و حل تضادهای درونی است که خود به تدریج تکامل می یابد.زیرا لازم است پیش از پدید آمدن (خود) همه سیستم های شخصیت به حد اعلای تکامل و تفرد رسیده باشند.

 آسیب شناسی در روان شناسی تحلیلی

رشد و تکامل ممکن است به صورت حرکت به بیرون یا به درون باشد . از دیدگاه یونگ ، پیشرفت به معنی سازگاری مناسب( ایگوی خود آگاه) با انتظارات محیط خارج و با نیازهای ناخودآگاه است . اما زمانیکه حرکت به پیش، به علت موقعیت ناکام کننده ای متوقف می شود ، به عوض اینکه جهت حرکت لیبیدو به طرف عواملی در محیط بیرون باشد، پس روی می کند، متوجه درون و وارد نا خود آگاه می شود . به طور کلی پیشرفت عبارتست از سازمان مثبت و فعال شخصی با محیط ؛ باز گشت یا پسرفت یا واپسگرایی عبارتست از سازگاری با نیازهای درونی و ذاتی . برای نمونه ، خواب نوعی واپسگرایی پس از مدتی فعالیت روانی است . این بازگشت ها لزوماً نابهنجار و ناسالم نیستند بلکه در بسیاری موارد برای ترمیم قوا لازم هستند زیرا امکان دارد طی بازگشتها ، ایگو در ناخودآگاه به مسائلی بربخورد که در حل مشکل و رفع ناکامی سودمند واقع شود . اما در حالت مرضی ، لیبیدو که وارد ناخود آگاه شده است در جستجوی منفذ و گریز گاهی است که بتواند خویش را به خود آگاهی برساند . در این موقعیت است که امکان تظاهر آن به صورت خیال پردازیها یا به شکل نشانه های روان – نژندی وجود دارد . یونگ نظریۀ روان پویایی خود را بر پایۀ دو اصل گذاشته است که عبارتند از اصل تعادل و اصل کهولت .

اصل تعادل می گوید هرگاه مقداری کارمایه ( انرژی )یا لیبیدو برای انجام کاری صرف شد ، این مقدار مصرفی در نقطه دیگری از سیستم ظاهر می شود . اصل تعادل ، قانون اول ترمودینامیک یا اصل بقای انرژی هلمهولتز است .

منظور یونگ از کاربرد این اصل در مورد کنش های روانی این است که هرگاه ارزش خاصی ضعیف شود یا از بین برود ، انرژی متعلق به آن در درون از بین نمی رود بلکه به شکلی دیگر ظاهر می شود و این کاملاً طبیعی است ، چه هرگاه ارزشی اهمیت خود را از دست داد در عوض ارزش دیگری قدرتمند تر می شود . کودکی که از پدر و مادر ناراضی است ، توجه خویش را به دیگر افراد معطوف می دارد . هرگاه ارزشی سرکوب شود ، انرژی آن به مصرف تظاهر در رویاها و خیالبافی می رسد .

اگر اصل تعادل را در مورد کنش کل شخصیت به کار بگیریم به این معنی خواهد بود که برای مثال ، اگر انرژی ایگو از آن گرفته شود ، این انرژی در پرسونا ظاهر خواهد شد ؛ یا کاهش انرژی خود آگاه همراه است با افزایش انرژی ناخود آگاه . انرژی پیوسته بین سیستمهای گوناگون شخصیت در جریان است . این گونه توزیع انرژی ، پویایی های شخصیت را تشکیل می دهد . اصل بقای انرژی را نمی توانیم به طور کلی کامل در مورد روان که سیستم مداری کاملاً بسته ای ندارد به کار ببریم . زیرا هم انرژی به آن افزوده و هم از آن مصرف می شود ، مانند وقتی که غذا مصرف می شود .

طبق اصل انتروپی یا قانون دوم ترمودینامیک ، هر گاه دو جسم با گرمای متفاوت نزدیک هم قرار گیرند ، جسمی که گرمای بیشتری دارد مقداری از حرارت خود را از دست می دهد که توسط جسم سردتر جذب می شود و تعادل حرارتی بین آن دو برقرار می شود . یونگ این اصل را هم برای توجیه پویایی های شخصیت به کار برده است . بدین معنی که توزیع انرژی در روان به صورتی است که خواستار تعادل است . هرگاه میزان انرژی در دو سیستم روان به شدت متفاوت باشد ، انرژی از سیستم قوی به سیستم ضعیف می رود تا تعادل انرژی بین آن دوبرقرار گردد . اما چون روان یک سیستم بسته نیست امکان دارد انرژی که از بیرون وارد آن می شود یا انرژی که از آن مصرف  می شود باعث بهم خوردن تعادل گردد .

گرچه برقراری تعادل پایدار و همیشگی بین نیروهای موجود در شخصیت امکان ندارد ولی به هر حال برقراری تعادل ، هدف آرمانی توزیع کارمایه است . این حالت آرمانی که طی آن کل کار مایه (انرژی) در سیستم های گوناگون شخصیت که به حد کمال خویش رسیده اند توزیع شده است "خود " نامیده می شود. از این رو زمانی که یونگ " خودشکوفایی" را هدف رشد روانی خوانده، این مقصود را داشته است که پویاییهای شخصیت به سوی برقراری تعادل کامل میان نیروها می روندو قانون توزیع انرژی بین سیستم های شخصیت برقرار است.

به این معنی که هرگاه مقدار انرژی جاری در یک سیستم افزایش می یابد سیستم ضعیف ترشخصیت با گرفتن انرژی از سیستمی که قوی تر است وجود خود را تحکیم می بخشد وبدن را گرفتار تنش می کند.

برای نمونه، چنین حالتی زمانی پیش می آید که ایگوی خودآگاه نسبت به ناخودآگاه از قدرت بیشتری برخوردارباشد و در نتیجه عبور بخشی از انرژی از خودآگاه به ناخودآگاه تنش های زیادی در شخصیت پدید می آید همین جریان را در درونگرایی و برونگرایی می توانیم ببینیم.

به عبارت تخصصی تر، زمانیکه یک کمپلکس با کمپلکس ایگو ناسازگار می شود، احساس اضطراب می کنیم . برای محدود کردن اضطراب، کمپلکس ناسازگار از ایگو جدا می شود وبه صورتی ناخودآگاه درخلاف ایگو یا دیگر کمپلکس هایی که با ایگو همانند شده اند حرکت می کند. این دو نیمه شدن افراد را قادر می سازد بتوانند با وجود دو کمپکس ناسازگار، روزگار را سپری کنند، به نحوی که یک کمپکس بیشتر با ایگو همانندی دارد ودیگری با ایگو بیگانه است. دومی اغلب به این صورت حس می شود که گویا به وسیله جهان بیرون بر او تحمیل شده است، برای نمونه، فرد می گوید "بامن بدرفتاری می شود"، به عوض اینکه دریابد که در اصل "من تعارض درونی دارم".

این دو نیمه شدن وتجزی خودآگاهی به ویژه در هیستری بارز است وتبیین خوبی برای پدیده شخصیت های چندگانه است (اختلال هویت تجزیه ای). درون روان، ایگو با شخصیت های جزئی یا کمپکس ها، همراه با شخصیت های سایه که متضاد  آنها هستند عمل می کنند. افزون براین آنیماوآنیموس وتصویرهای نمودگار باستانی از"خود" ، می کوشند منسجم شده برهرج ومرج مسلط گردند. شخصیت های گوناگونی که در اختلال هویت تجزیه ای ظاهر می شوند، تظاهرات کمپکس ها و "خود" هستند.

برونگرایان تمایل به ابتلاء صفات هیستریکال یاضد اجتماعی دارند، درحالیکه درونگرایان افسرده، مضطرب و وسواسی می شوند. نشانه ها اغلب مرتبط با کوشش کارکردهای فرودست برای بروز است. اگر موضوع را به این صورت بنگریم، وضعیت های آسیب شناختی ممکن است کوشش به سوی کلیت یا سلامتی را نمایان کنند; کوشش توسط کارکردهای فرودست برای اینکه با خود آگاهی منجسم گردند نه اینکه از آن مجزا شوند. انسجام این کارکردهای فرودست، اغلب مستلزم چیدمان دوباره اندیشه ها ، دیدگاهها وسبک زندگی خودآگاه است که اغلب ازنظر هیجانی رنج آور است.

کوشش کارکردهای فرودست برای تظاهر، لزوماً منجر به آسیب روانی نمی شود. افرادی با کارکردهای اندیشه ای خیلی پیشرفته ممکن است خود را آرزومند تجربه کامل تری از زندگی بیابند وممکن است خود را در روابط پرهیجان خارج از چهار چوب زناشویی درگیر نمایند. در بررسی، ممکن است فرد دریابد که ندیدن محبت مادرانه به علت سردی رفتار یا فقدان مادر یا جانشین او ، وحل نشده ماندن این محرومیت، منجر به ناتوانی در نیل به صمیمیت با یک زن می شود. فرایند نیل به صمیمیت ، در خارج از چهارچوب روابط زناشویی انجام می پذیرد زیرا به همسر، نقش مادر سرد وطردکننده داده شده است. این نمونه ای است از اینکه چگونه فرضیه یونگی می تواند از مسیری نسبتاً متفاوت به یک جمع بندی نمونه وار فرویدی برسد. 

کاربردهای عملی و اصول درمان

یونگ برای توصیف نحوۀ تلقی خاص خود اصطلاح " روان شناسی تحلیلی " را به کار برد که هدف نه تنها مداوای بیماران ، بلکه روشی است به منظور رشد و گسترش شخصیت انسانی از راه فرایند تفرد (فردیت) .یونگ روش درمانی خویش را مطابق سن و وضعیت رشد و نوع شخصیتی فرد تغییر می دهد ولی هیچگاه کشش جنسی یا ارادۀ معطوف به قدرت را (که موضوعات عمدۀ مکاتب فرویدی و آدلری است اما در نظریۀ یونگ نقش عمده ای ندارند ) ، اگر در مواردی عامل بیماری بداند مورد چشم پوشی قرار نمی دهد .

یونگ از نخستین درمانگرانی بود که دریافت حس توام با هیجان می تواند علاوه بر آثار روانی ، آثار جسمی هم داشته باشد و به صورت (بیماری روانی – تنی) ظاهر شود . زمانیکه اوهنگام کاربرد آزمون تداعی واژه ها ، الکترودهایی در دستان بیماران گذاشت و واکنش گالوانیک پوست را ثبت کرد ، متوجه شد هر بار که واژۀ خاصی به بیمار گفته میشود گالوانومتر پاسخ های پوستی متفاوتی را نشان می دهد .

هدف روان درمانی از نظر یونگ ، پدید آوردن سازگاری مناسب و کافی با واقعیت است . این واقعیت شامل خواسته های نا خوداگاه و سازگاری فرد با جامعه است . البته لزوم سازگاری با جامعه توسط روانپزشکان از اعصار قدیم شناخته شده و در کارهای بالینی روی آن تاکید زیاد شده است اما سهم بزرگ یونگ در درمان بیماران، ناشی از توجه او به سازگاری درونی است . به نظر او کشش های روانی سو گیری ارزشی ندارند بلکه دوگانه گرا هستند ، بدین معنا که آنها به خودی خود مثبت یا منفی نیستند بلکه این گرایش،ناخود آگاه شخص است که نقش سازنده یا مخرب آنها را تعیین می کند،یونگ معتقد است روان درمانگر باید میان کنش خود آگاه و ناخودآگاه فرد سازگاری ایجاد کند و به بیمار در کشف معانی و مقاصد نوین یاری کند و از پیش نمی تواند عقیدۀ ثابتی در مورد آنچه درست و بهنجار است داشته باشد .

همانگونه که دربارۀ فرضیۀ فروید مصداق دارد ،فرضیه یونگ ازکاربردهای عملی آن جدایی ناپذیر است . بیشتر فرضیه یونگ از کار او با بیماران ناشی می شود که به وی کمک کردند تا طبیعت ناخود آگاه را دریابد و انواع تجربیاتی را که برای انسجام زندگیشان لازم است بفهمد . روانکاوی یونگی بیش از همه برای بزرگسالان و سالمندان کاربرد دارد . در واقع بیش از دو سوم مدد جویان یونگ در دومین نیمۀ زندگی خویش بودند .  

به نظر می رسد عقاید یونگ حتی برای کسانی که هرگز به مطب روانکاو راه نمی یابند هم با ارزش باشد . اکثر میانسالان ، احتمالاً مسائل ویژه ای را که با افزایش سن پیش می آید ، حس کرده اند . آگاهی از انواع دگرگونی هایی که به طور معمول روی می دهد ممکن است به آنان در پذیرش این دگرگونی ها کمک کند احتمالا  بزرگسالان از کتابی همچون (گذرگاه ها) که بحرانهای مورد انتظار در دوران بزرگسالی را مورد بحث قرار می دهد ، میتوانندسود ببرند و از آنجا که این کتاب عقاید(( لوینسون ))را به صورت عامه فهم در آورده و لوینسون هم به میزان زیادی به یونگ مدیون است ، خواننده دراین میان ژرفترین پاداشها را از خود یونگ دریافت می کند .

وابستگی یونگ به روان شناسی و روان پزشکی در ورای بینش های ویژۀ او در مورد رشد روانی بزرگسالان گسترده است . ازآنجا که وی پرسش های مذهبی را به نوبۀ خود حیاتی و معنی دار تلقی می کند ،روحانیون،کشیشان و کسانی که  اغلب با مردمی که مشکل هیجانی دارندروبرو می شوند ، دریافته اند که یونگ پل با ارزشی بین حرفه های روان پزشکی وروحانی فراهم آورده است .

نوشته های یونگ ، بر برخی اندیشه های نوین دربارۀ طبیعت اختلالات روانی ، به ویژه اندیشه ی ( لنگ )سبقت جسته است . استدلال «لنگ» D.LAING)  R.) این است که نبایدتجارب روان پریشانه را به سادگی به عنوان نابهنجار و عجیب و غریب تلقی کنیم . این دیدگاه ، خاص فرهنگ فن سالارانه است که اعتبار جهان درون را رد میکندو انطباق بیرونی را ،تنها هدف و مقصود می داند .یونگ معتقد است: تجربۀ روان پریشانه ، با وجود همۀ رنج آن می تواند یک سفر معنی دار، درونی و یک فرآیند التیام بخش باشد . در این سفر درمانگر می تواند به عنوان راهنما عمل کندو به بیمار کمک کند تا نمادهای درونی خویش را بفهمد .اگاهی ازدیدگاه یونگ برای هر کس که آرزو دارد((روان پریشی)) را بفهمد ، ضروری است . یونگ نیمکتی را که بیمار روانکاوی روی آن دراز می کشید برداشت چون معتقد بود باعث تشویش بیمار می شود .

او میزی را در میانۀ اتاق گذاشت و پشت آن رو در روی بیمار نشست ، وسایل نقاشی و مجسمه سازی هم در دفتر کار خویش آماده داشت . اگر بیمار میتوانست حرف بزند و گفته های خویش را تعبیر کند چه بهتر، اما اگر از این روشها نتیجه نمی گرفت آزمون تداعی واژه ها را به کار می برد.

یونگ توصیه می کرد درمان با چهار جلسه در هفته آغاز شود و سپس فاصلۀ آن یک یا دو جلسه در هفته گردد . امروز درمانگران یونگی  یکبار در هفته و چهره به چهره با موضوعات روانکاوی خود کار می کنند . یونگ تأکید زیادی بر رابطۀ انسانی بین روانکاو و مراجع داشت و اشاره می کرد که هر دو در طول روانکاوی دگرگون می شوند . وی انتقال را به عنوان کوشش بیمار برای برقراری رابطه روان شناختی با پزشک تعریف کرد و عقیده داشت بدون رابطۀ درمانی و« رابطۀ شی ء» عملیات فنی روانکاو ارزشی ندارد . با توجه به تأکید تحلیل یونگی بر انسجام دوباره ، نماد گرایی و رویا ها، به نظر می رسد روش او برای یاری به افراد تحصیلکرده برای رویا رویی با مسائل رشدی نیمۀ زندگی مناسب باشد .

این افراد در حالیکه هویت حرفه ای کسب کرده اند و به موقعیت مادی نائل شده اند و نقش محکم خانوادگی برقرار کرده اند اغلب به این پرسش می رسند که من واقعا کی هستم؟ چه چیز برای من معنی دارترین  است  و رابطه من با نوع انسان و تاریخ انسان چیست؟و این افراد که در جهت بهبودبه شدت از  خودخرده می گیرند، از اینکه به عنوان یک فرد می کوشند تا به طور کامل تبدیل به خود شوند و نه به عنوان یک فرد روان – نژند ، توصیف شوند ، شاید احساس آرامش کنند . با توجه به روابط پیچیده و مبهم درون روانی که توصیف شد و علاقه به تجربۀ صوفیانه که سایۀ بالقوه ای از تفکر جادویی و محو بودن روابط بین درمانگر و بیمارایجاد می کند، بهتر است تنها درمانگرانی که از موهبت انسجام روانی کامل و دانش ژرف و گسترده برخوردارند و تجربه کافی از فرهنگ های جهانی و فرهنگ جامعه خویش دارند این روش درمانی رابه کار گیرند .

ارزیابی دیدگاههای یونگ

یونگ  از معدود روان پزشکان و روان شناسانی است که بر افراد دیگری از نظامهای علمی نیز تأثیر فراوان گذاشته است . آرنولد توین یک تاریخ دان ، فیلیپ ویل نویسنده ، لوییس مامفورد منتقد اجتماعی و پل رادین مردم شناس از طرفداران یونگ هستند .

یکی از تأثیرات عمدۀ یونگ در دیدگاه نوین مذهبی بود . او در سال 1938 دردانشگاه ییل ،سه سخنرانی دربارۀ روان شناسی و مذهب ایراد می کند که بعدها به صورت کتابی با نام «روان شناسی و دین» منتشر می گردد . در میان فرضیه های مرتبط با روان شناسی ژرفا ، روان شناسی تحلیلی او بیش از فرضیه های دیگر مورد خرده گیری قرار گرفت . واقعیت این است که فرضیه یونگ پیچیده است و او مرتباً تغییراتی را در آن ایجاد کرد که گاهی متناقص به نظر می رسند .

علی رغم تبحر زیاد یونگ در مردم شناسی و تاریخ فرهنگ ، وی تمایل زیادی داشت تا تنها شباهت را به عنوان مدرک علمی بپذیرد که نمونۀ آن را در توجیهی که از کیمیا گری می کند می تواند دید .

وی  می نویسد : کیمیاگر مواد را با هم ترکیب می کند و مواد گوناگونی را به وجود می آورد . فکر بشر هم مواد را ترکیب می کند و مادۀ جدیدی می سازد . بنابراین نتیجه می گیرد که کیمیاگری کلید روان شناسی است . پژوهش یونگ بر روی رفتار بشر بر پایۀ باورهای مذهبی و بر اساس مدرکات بشر در زمانهای گوناگون بوده که آنها را تصویر واقعی جهان دانسته است . مطالعات عمیق او در زمینه تاریخ تصوف و مذهب و نیز تفکر اولیۀ  غیر منطقی، مقام بزرگی را به او اعطا می کند لیکن دید منتقدانه نسبت به کشفیات خود نداشته است . از ایرادهایی که  به یونگ وارد است اینکه وی به جای کاربرد ابزار منطقی در توجیه پدیده های غیر منطقی فکر بشر در تکامل فردی و نوعی خویش ، از وسایل انتزاعی و غیر منطقی استفاده کرده است و این پدیده ها را به عنوان واقعیت علمی پذیرفته است .

تفاوتی که از این نظر بین یونگ و فروید وجود دارد این است که فروید شباهتی را بین اندیشۀ پیش از منطق اسطوره ، اندیشه دورۀ کودکی و آسیب شناسی روانی یافت ولی یونگ اسطوره را به عنوان یک مدرک علمی در روان شناسی به کار گرفت . فروید اسطوره را یک مفهوم علمی تلقی کرد اما یونگ آن را به عنوان یک مدرک علمی مورد استفاده قرار داد .

یونگ ، مورد حمله روانکاوان مکتب فروید و خود فروید نیز قرار گرفت . از جمله "گلوور" روانکاو انگلیسی در سال 1950 حملاتی را متوجه روان شناسی تحلیلی کرد و به طور عمده روان شناسی یونگ را باز گشتی به روان شناسی از مد افتادۀ  خودآگاهی دانست. او یونگ رامتهم به درهم ریختن مفهوم ناخودآگاه فرویدی، و بنیاد ایگوی خود آگاه به عوض آن می کند . اما در مورد روان شناسی تحلیلی تحقیقات منتقدانه عالمانه به نحوی که در مورد روانکاوی فروید انجام شده است به عمل نیامده ودر نتیجه جای شایسته ای در تاریخ روانشناسی پیدا نکرده است. گرچه یونگ نفوذ مستقیم در روان شناسی  نداشته است اما به نظر می رسد بسیاری از تحولات اخیر در این رشته بیش از آنکه بپنداریم تحت تأثیر نظریات یونگ بوده است.

از جمله"خود شکوفایی"که در نوشته های گلدشتاین،راجرز ،آلپورت و مزلو  این مفهوم یا مشابه آن را می توان دید. خوش بینی که نکته اصلی نظریه های نامبردگان را تشکیل می دهد، شاید ناشی از دید خوش بینانه یونگ یا انعکاسی از روح زمان باشد. بسیاری از افکار یونگ برای روانشناسان بیش از حد رمزآمیز و صوفیانه است. وی نه تنها ناخود آگاه گروهی را فرض و تایید کرد، بلکه به  ادراک فراحسی  و پدیده های مرتبط با آن معتقد بود. افزون بر این، گاهی وی به گونه ای غیر ضروری مفاهیم خود را در رمز و راز می پوشاند. برای نمونه ، می گوید نمودگارهای باستانی برای ما آگاهی ناپذیرند با این وجود وی آنها را با غرائز در جانوران مقایسه می کند یعنی موضوعی است که مطمئناً می تواند مورد بررسی علمی قرار گیرد.

 در یک مطالعه عمده در مردان بزرگسال لوینسون یافته های خود را در یک چهار چوب یونگی تعبیر می کند. وی دریافت اکثر آزمودنی های او در حدود 40 تا 45 سالگی متحمل بحرانی شدندو درحین آن شروع به تجربه صداهای درونی کردند که برای سالها ساکت یا خفه بوده اند و اکنون برای شنیده شدن فریاد بر می آوردند، لوینسون نتیجه می گیرد که ساختار زندگی تا سالها ی دهۀ چهارم زندگی برای سازگاری اجتماعی و دستاوردهای ملموس اولویت می دهد. اما در دهۀ پنجم زندگی بخش های غفلت شده "خود" بصورت فوری به دنبال آشکار ساختن خویش هستند و انسان را تحریک می کنند تا زندگیش را باز بینی کند. بررسیهای « نوگارتن» و همکارانش در دانشگاه شیکاگو نیز در تأیید بینش های یونگی است. نوگارتن گزارش می کند که در هر دو جنس ، بین سالهای 40 و 50 حرکت کارمایۀ روانی از سوگیری جهان بیرون به سوگیری جهان درون تغییر نشان می دهد". درون نگری ، اندیشه ورزی و ارزیابی از خود به میزان فزاینده ای تبدیل به شکلهای مشخص زندگی روانی می شود. افزون بر این ، مردان بیشتر پذیرای تحریکهای فرزندی مراقبتی و حسی خویش می شوند"در حالیکه به نظر می رسد زنان پاسخ  بیشتری به تکانه های پرخاشگرانه و خودمحورانه خویش می دهند و از این بابت کمتر احساس خجالت می کنند. بدینسان پژوهش «نوگارتن» هم مانند «لوینسون» بخشی از تغییر جهت شخصیت را که یونگ رئوس مطالب آن را شرح داده است مستند می کند.دانش نوین نورو پسیکولوژی،تأییدهای تجربی جالبی در مورد فرضیه های یونگ فراهم کرده است.

  ویژگی های انواع شخصیتی درونگرا ، عاطفی ، اشراقی ، به کارکردهای نیمکره راست و ویژگی های انواع شخصیتی برون گرا ، اندیشه ورز و حسی به نیمکره چپ نسبت داده شده است و یا احساس عالیترین هماهنگی که در فصل نمادها به آن اشاره شد می تواند ناشی از تحریک سامانۀ لیمبیک مغز باشد. آنچه امروزه به نظر می رسد فرضیه های یونگ به آن نیاز داشته باشند آزمایش آن بوسیله روشهای علمی روانشناسی است. مفاهیمی که یونگ از خود به یادگار گذاشته است می تواند مایۀ دهها سال کار تجربی برای روان پزشکی و روانشناسان علاقه مند قرار گیرد.

دكتر محمد رضا سرگلزايي-روانپزشك

"كارل گوستاو يونگ(1961-1875 )در سال 1913 كه سي و هشت ساله بود ،مي پنداشت دچار بيماري رواني شده است.تا سه سال بعد ،زير بار سنگين عذاب،از بيم اينكه درست فهميده نشود نمي توانست حال خود را با هيچكس در ميان بگذارد.يونگ آن وقت روانپزشكي موفق و محترم با بيماران خصوصي بسيار،همسر و پنج فرزند و سمت استادياري در دانشگاه زوريخ بود.به ظاهر از زندگي شخصي و حرفه اي غني و سرشاري برخوردار بود اما احساس مي كرد زندگي اش فاقد معنا و شور و شوق است.فعاليت هاي فكري اش متوقف شده بود.كم مي نوشت و نمي توانست كتاب هاي علمي بخواند.كار دانشگاهي را رها كرد و از استادياري استعفا داد زيرا فكر مي كد زماني كه وضعيت فكري و عاطفي اش چنين آشفته و اضطراب انگيز است نمي تواند تدريس كند....."  از كتاب "روانشناسي كمال":دكتر دوآن شولتز-نشر پيكان

ميليون ها نفر در جهان،دچار تجربه اي مشابه يونگ مي گردند.افرادي كه در زمينه هاي اجتماعي-از روابط خانوادگي گرفته تا مناسبات حرفه اي و شهروندي-افرادي موفق و برجسته اند اما ديگر از موفقيت،حسن شهرت يا ثروت خود لذت نمي برند و تصويري شبيه به "افسردگي"را تجربه مي كنند:از چيزهايي كه پيش از اين مشتاق آنها بودند ديگر لذت نمي برند و احساس پوچي،خلاء،بي معنايي و سردرگمي مي كنند.گاهي احساس مي كنند تمام زندگي را به اشتباه گذرانده اند و از آنجا كه چارچوب هاي هستي شناختي و ارزشي پيشين برايشان سست و كهنه به نظر مي رسند،در هر انتخاب كوچك و بزرگ زندگي دچار دودلي و ترديد مي گردند.

پيش از يونگ هم هزاران نفر از افراد موفق چنين تجربه اي را لمس كرده بودند اما يونگ از آنجا كه روانپزشكي دانشمند و انساني پ‍ژوهشگر،كنجكاو و خلاق بود همانطور كه "صليب خود را به دوش مي كشيد"از تحقيق و كنكاش راجع به چيستي و چرايي اين تجربه نيز دست نكشيد.

يونگ همزمان دو نقش را ايفا مي كرد : نقش دانشمندي كه پديده اي را مورد آزمايش قرار مي دهد و نقش پديده اي كه مورد آزمايش قرار مي گيرد!

نتيجه اين جستجوي كنجكاوانه و شجاعانه طراحي مدل جديدي از سير زندگي انسان بود،مدلي كه به نظر مي رسد نسبت به مدل فرويد"بسيط تر"بود.انگار فرويد تا نيمي از پلكان زندگي و رشد انساني را ترسيم كرده بود و در"پاگرد پله ها" توقف كرده بود،يونگ به توصيف"پس از پاگرد"پرداخته بود.

از نظر يونگ،اغلب آنچه در تعليم و تربيت ،از نو نهالي تا نوجواني مي آموزيم تنها ما را به مهارتهايي براي "اجتماع پذيري"مجهز مي كنند."اجتماع پذيري"مرحله اي است كه فرد مي تواند بطور موفق نقش يك "عضو اجتماع"بودن را بازي كند.پاداش خوب بازي كردن اين نقش دريافت توجه،تشويق و نوازش از جانب اجتماع است.

اگر انسان به موفقيت كافي نرسد،تمام عمر او صرف همين مرحله"اجتماع پذيري"مي شود.او سراسر زندگي خود را صرف كسب قدرت،ثروت و شهرت مي كند تا به حداكثر دريافت توجه،تشويق و نوازش نائل گردد.اين افراد هرگز تجربه"يونگي" را از سر نمي گذرانند.گروه ديگري از افراد نيز عليرغم رسيدن به موفقيت هاي اجتماعي تمام عمر را صرف همين مرحله"اجتماع پذيري" مي كنند.اينها افرادي هستند كه دچار"اعتياد" به قدرت،شهرت و ثروت مي شوند و هرگز"سيراب" نمي گردند.اين افراد نيز از"تجربه يونگي" محروم مي مانند.

اما افراد موفقي كه دچار اعتياد به قدرت و ثروت و شهرت نمي شوند،روزي دچار تجربه اي مي شوند كه مسير زندگي آنها را تغيير خواهد داد.آنها ديگر از توجه و تشويق و نوازش لذت نمي برند و "گمشده ديگري" را طلب مي كنند.اين "گمشده" چيزي نيست جز "خويشتن جديدي" كه با شهامت و خلاقيت خود فرد خلق مي گردد و "وراي طبيعت و تربيت او" قرار مي گيرد.خلق اين خويشتن جديد كار آساني نيست.بسياري از هوشمندترين افراد در ميانه اين راه جا مي مانند و به مقصد نمي رسند.شايد(دوباره تاكيد مي كنم"شايد")خودكشي افراد موفقي مثل آلبركامو،مارلون براندو،سنت اگزوپري و صادق هدايت را بتوان در قالب"جاماندن در ميانه تجربه يونگي"تحليل كرد.

يونگ براي طراحي مدل خود،ناچار شد از مدل"عقلانيت سقراطي "و "فلسفه تحليلي "فراتر برود و دست به دامان "عقلانيت تائويي"و "فلسفه تركيبي(گشتالت)"شود .بنابراين يونگ براي فهم مبسوط تري از زندگي،به سفر در هند، آفريفا و قبايل سرخپوستان پوبلو پرداخت.

چنين بود كه رويكرد يونگ برخلاف نامش(روانشناسي تحليلي)نه تنها روانشناسي و فلسفه تحليلي را درنورديد كه حتي از مرزهاي انسان شناسي(آنتروپولوژي)نيز عبور كرد و پايه گذار نوعي هستي شناسي(انتولوژي)شد.

ديدگاه يونگ نه تنها در روانشناسي كه حتي در هنر نيز رد پاي عميقي بر جاي نهاد.فيلم هاي سينمايي مشهوري چون"زندگي دوگانه ورونيكا"(از كيشلوفسكي)،"رويا"(از كيم كي دوك) و رمان هاي برجسته اي همچون"تسلي ناپذير"(اثر ايشي گورو) و "شاهدخت سرزمين ابديت"(اثر آرش حجازي) را هرگز نمي توان بدون دانستن"مدل يونگ" به طور كامل فهميد.

اگر علاقمنديد بيشتر با "تفكر يونگي" آشنا شويد از كتاب هاي"روانشناسي تحليلي"(ترجمه دكتر فرزين رضاعي)و "خاطرات،روياها،انديشه ها"(ترجمه پروين فرامرزي)شروع كنيد.پس از آن به سراغ"انسان و سمبول هايش"برويد (چاپ انتشارات اطلاعات از اين كتاب غلط هاي چاپي كمتري دارد)."دكتر علي شريعتي "نيز كتابي درباره يونگ دارد با نام"پايان غم انگيز زندگي يونگ" كه گرچه خواندني است اما نشان مي دهد كه اطلاعات ايشان در مورد يونگ ناقص بوده است و بيشتر از نظر علاقه دكتر شريعتي به يونگ حائز اهميت است تا كسب اطلاعات دقيق درباره يونگ.بسياري از كتاب هاي "پائولو كوئيلو" از جمله "كيمياگر"،"بريدا" و "ساحره پورتوبلو" صبغه يونگي دارند.كتاب هاي"دبي فورد"(نيمه تاريك وجود و راز سايه) و كتاب"خودت را دوست داري؟" نوشته من نيز با الهام از مدل يونگ نگاشته شده اند.يونگ اثري عميق و ماندگار در معرفت بشري به يادگار گذاشت.

                                                                                        کارل گوستاو یونگ

انسان زماني تمام عيار، وحدت يافته، آرام، بارور و شادمان مي شود كه فرآيند فرديت كامل گردد؛ زماني كه خودآگاه و ناخودآگاه او بياموزند كه در آرامش و يكرنگي با هم زندگي كنند و مكمل يكديگر باشند.((ك.گ.يونگ))

هدر دادن زمان، خودكشي حقيقي است.
((يونگ))

فرهنگ، رودخانه اي به قدمت تاريخ است.
((يونگ))

تا چيزي را نپذيريم نمي توانيم آن را تغيير دهيم.
((كارل يونگ))

روح و جان با خدمت كردن بيدار مي شوند.
(( يونگ))

هر چيزي كه ما را خشمگين مي سازد،
مي تواند ما را به خودآگاهي و شناخت بهتر خودمان هدايت كند.
((كارل يونگ))

كسي كه به ظاهر و بيرون مي نگرد،
در خواب است و آن كه درون را مي نگرد، آگاه و بيدار است.
((كارل يونگ))

رسيدن به آگاهي، بدون زجر نمي باشد.((كارل يونگ))

آنچه ما را از ديگران برآشفته مي كند،
راهنمايي است كه مي توانيم با كمك آن، خودمان را درك كنيم.
((كارل يونگ))

هر گونه ستمگري كه مرتكب شويم يا حتي در انديشه ي آن باشيم،
روزي، تلافي آن را از روان ما باز پس خواهد گرفت،
بي آنكه خود را درگير كاهش مجازات يا بخشودن ما كند.
((يونگ))

هم نیست كه دنیا در باره تجربه دینی چه می اندیشد؛ كسی كه چنین تجربه ای دارد صاحب گنجی عظیم است، چیزی كه برای او سرچشمه زندگی، معنا و زیبایی است، و شكوهی تازه به جهان و انسان داده است. او دارای سكینه و آرامش است.كدام معیار است كه بر اساس آن بتوان گفت كه چنین زندگانی مجاز نیست، چنین تجربه ای درست نیست، و چنین سكینه ای توهم صرف است؟ آیا ،به عنوان یك امر واقعی، در زمینه امور متعالی هیچ حقیقتی بهتر از آنچه شما را در زندگی یاری می دهد وجود دارد؟... هیچ كس نمی تواند بداند امور متعالی چیستند. بنابراین باید آن ها را چنان كه تجربه می كنیم در نظر آوریم. و اگر چنین تجربه ای باعث شود كه زندگی برای خودتان و برای آنان كه دوست می دارید سالم تر، زیباتر، كامل تر و رضایت بخش تر باشد، می توانید با اطمینان بگوئید: « این توفیق الهی بود»                       
                                                                                                 
                                                                                                   كارل گوستاو یونگ  
                                              به نقل از: ( روانشناسی دین، دیوید.ام.ولف،محمد دهقانی، رشد، صفحه 641)

کارل گوستاو یونگ:

                               ــ تعصب واکنشی جبرانیست علیه تردیدی پنهانی!!

روانشناس شهیر کارل گوستاو یونگ در سال 1875 از پدری که کشیش پروتستان بود در کسویل به دنیا امد . چهارساله بود که خانواده او به بازل نقل مکان کردند . یونگ در جوانی علاقه مندی های زیادی داشت وطرفداری از بیولوژی فلسفه تاریخ و تاریخ ادیان کار انتخاب او برای رشته تحصیلی را بسیار سخت کرده بود . بالاخره با خود کنار امد و تصمیم گرفت در رشته پزشکی تحصیل کند و روانه دانشگاه بازل شد . سال 1895 تحصیل او اغاز شده و در 1902 با مدرک پزشکی از دانشگاه زوریخ خارج شد . کمی بعد به پاریس رفت و رشته روانشناسی را انتخاب کرد و در انجا همین رشته را به پایان رساند . در سال 1903 یونگ با (( اما روشن باخ )) ازدواج کرد . همسری محقق و دستیاری خوب که تا پایان عمر خود در سال 1955 در کنار شوهر خود باقی ماند . ان دو صاحب پنج فرزند شده و در ناحیه (( کوزنتاخت )) در نزدیکی دریاچه زوریخ زندگی کردند و یونگ تا پایان عمر در همین ناحیه زندگی کرد و در همان جا چشم از جهان فروبست . زندگی حرفه ای یونگ از سال 1900 و با دستیاری او در کنار دکتر (( یوجین بلولر )) در زوریخ اغاز شد . یونگ و چند تن از همکاران در چند سال تحقیق بر روی حافظه و ناخوداگاه ذهن به موارد اختلال ذهنی پرداختند و این همان نکته شد که یونگ ان را (( اختلالات )) نامید و هدف علمی خود را بر مبنای ان ترسیم کرد . وقتی یونگ کتاب (( تعبیر خواب )) فروید را خواند به این نتیجه رسید که در راه تحقیقات خود نیازمند اطلاعات بیشتری از ان زمینه ای است که فروید در ان تخصص دارد . یونگ یکی از اثار خود را برای فروید فرستاد و دوستی و همکاری انها که بین سال های 1907 تا 1913 به درازا کشید اغاز شد . یونگ بسیار مشتاق بود تا تعابیر روانشناسانه در رؤیا افسانه و خرافات را بشناسد و تحلیل کند . اما فروید قبل از او ساختار ناخوداگاه و تعابیر ذهنی را مورد بررسی قرارداده بود . به تدریج یونگ به این نتیجه رسید که این واژه ها و نظریات صاحب قانون ثابت نیستند و می توان از زاویه ای دیگر به انها نگریست و انها را تعبیر کرد . برای او ناخوداگاه ذهن عامل برهم زننده و تشویش روانی نبود بلکه منبع اصلی خلاقیت انسان و سرچشمه خوداگاه انسانی به شمار می اید . با اندیشیدن به چنین تفکری تضاد ارا بین یونگ و فروید اشکار شد که به نظر فروید عقاید او علمی نبود و یونگ فروید را به دگماتیسم متهم کرد . جدایی او از فروید چندان خوشایند نبود و کار خود را به تنهایی ادامه داد تا به تحلیل لایه تاریک ناخوداگاه ذهن بپردازد . بین سال های 1913 تا 1921 یونگ سه مقاله منتشر کرد : (( دو مقاله در تحلیل و انالیزروانشناسی )) و (( مقاله ای در روانشناسی و تحلیل )) عنوان این مقالات بود . یونگ در بررسی کارهای خود به تحقیق بر روی دو رفتار درونی و بیرونی ذهن پرداخت و نتایج کار او به نحوی بود که باز عده ای او را به دگماتیسم متهم کردند . پس از تیپ شناسی یونگ عمده کار خود را بر برخی رفتارهای انسان چون غریزه متمرکز کرد . اوچنین معتقد بود که غریزه یک ساختار استوار است و نقاط انرژی متفاوتی هستند که رفتار غریزی یا تصورات خودجوش را سازمان می دهند . رؤیاهای خودجوش از اسطوره ها یا محرک هایی است که به ذهن فرد رؤیابین نااشنا و غریبه است و به همین لحاظ برای او غریب می نماید . بر این اساس یونگ معتقد بود که این رفتارها پایه روان انسان هستند . انسان مدرن ساختاری منطقی برای خود ساخته و استقلال خود را از درون محدود کرده و همین امرعلت بسیاری از اختلالات روانی است . برای بررسی نظریات روان شناختی خود به بررسی رفتار قبایل پرداخت و در سال های 1924 و 1925 راهی نیومکزیکو و اریزونا شد . در سال های 1925 تا 1926 به کنیا رفت و پس از ان راهی مصر و هند شد . در نظر یونگ سمبل ها و نمادهای دینی در بودیسم و هندوئیسم درسی بود برای تفاوت های اساسی دنیای درونی این افراد که دنیای غرب هیچ شناختی از ان نداشت . یونگ تا سال 1944 کار تحقیق و نگارش در روانشناسی را ادامه داد و پس از ان در پی یک حمله قلبی جدی کار را کنار گذاشت . در دوران کاری خود چند سال در دانشگاه بازل تدریس کرد و از 1933 تا 1942 در دانشکده فلسفه و علوم سیاسی دانشگاه زوریخ به اموزش پرداخت و در ششم ژوئن 1961 در خانه خود چشم از جهان فروبست .
کامبیز توانا

«کارل گوستاو يونگ» (روان‌شناس و متفکر سوئيسي) در خاطراتش از رويايي مي‌نويسد که به او هشدار مي‌داده جايي از ذهن و روح‌اش در حال ويراني است و آرام و سالم و راحت نيست. اين خواب آ‌ن‌قدر تکرار مي‌شود که يونگ 4-63 ساله را وا مي‌دارد براي فهميدن دليل آن خواب، همه زندگي‌اش را مرور کند و آخر سر به اين نتيجه مي‌رسد که در بچگي به اندازه کافي گل ‌بازي نکرده! آن وقت پروفسور کتاب و منشي‌ها و کلاس دانشگاهش را رها مي‌کند و مي‌رود کنار درياچه «زوريخ» قلعه شني مي‌سازد و يک دل سير گل ‌بازي مي‌کند؛ آن‌قدر که آن روياهاي هشدار ‌دهنده دست از سرش بر‌مي‌دارند و خيالش راحت مي‌شود که تهديد روان رنجوري از بغل گوش‌اش گذشته است. خيلي از ما خيال مي‌کنيم بازي مال بچه‌هاست و همين که صاحب کيف چرمي و عينک فلزي شديم، بايد به چيزهاي «واقعا جدي» فکر کنيم، از چيزهاي «واقعا جدي» حرف بزنيم و بازي مطلقا «واقعا جدي» نيست. بچه‌ها در بازي ياد مي‌گيرند که ‌بسيار کساني ‌جز خودشان وجود دارند که بدون آن‌ها نه دعوايي هست و نه زمين خوردني و البته نه لذت و خنده‌اي‌، پس مي‌فهمند جز خودشان بايد به زخم‌هاي وجودي ديگران و خواست‌هاي آن‌ها احترام بگذارند بچه‌ها در بازي ياد مي‌گيرند که بودن با ديگران قانون مي‌خواهد و اگر رعايتش نکنيد، همين دوستان صميمي‌، بي‌تعارف شما را از بازي مي‌اندازند بيرون! بچه‌ها در بازي ياد مي‌گيرند از حق خودشان دفاع کنند؛ ياد مي‌گيرند بايد به حق ديگران هم احترام بگذارند؛ ياد مي‌گيرند بجنگند، دعوا کنند، زمين بخورند‌، ياد مي‌گيرند اگر بلند نشوند و خاک لباس‌شان را نتکانند و دوباره به زمين برنگردند، از بازي مي‌روند بيرون و انگار نه انگار؛ ياد مي‌گيرند تنها بازي کيف ندارد و بايد براي لذت بردن از بازي‌، اخلاق نحس همديگر را تحمل کنند، ياد مي‌گيرند قهرکنند، آشتي‌کنند، منت‌کشي کنند؛ ياد مي‌گيرند هم را ببخشند تا دوباره بازي گرم شود. بچه‌ها در بازي ياد مي‌گيرند زندگي کنند و زنده باشند؛ به تمامي زنده باشند‌. ما چه‌قد‌ر بازي کرده‌ايم؟

بررسی ناخودآگاه وقتی خودآگاه خاموش است

در ناخودآگاه انبوهی از اطلاعات وجود دارد و گرایشی در ناخودآگاه هست که اطلاعات را به خودآگاه منتقل کند. ناخودآگاه در لایه‌هایی که ما می‌بینیم مثل انتقال درد یا اطلاعات وضعیت جسمانی و یا احساسات، اطلاعاتی را به خودآگاه منتقل می‌کند، بنابراین طبیعی است که که جاهایی هم که ما به طور خودآگاه کمتر متوجه آن هستیم و خودآگاهی کمتر فعال است ناخودآگاهی همچنان به انتقال اطلاعات مشغول باشد.

به قول فروید رویا شاهراهی است به سمت ناخودآگاه، در science وقتی که می‌خواهید تاثیر یک موضوع را روی آزمایش ببینید سعی می‌کنید که بقیه‌ی عامل‌ها را حذف کنید. به همین شکل هم بررسی اینکه وقتی خودآگاه خاموش است ناخودآگاه چه کار می‌کند بسیار مفید است. کاری که فروید کرده که در انسانی که دچار روان‌نژندی شده و جزیره‌ی خودآگاهی‌اش در ناخودآگاهی دارد غرق می‌شود به بررسی رفتارها پرداخته تا فعالیت‌های ناخودآگاه را درک کند همین‌طور هست. ولی یونگ حجم بیشتر اطلاعات را از رویای انسان‌های نه لزوما بیمار یا اسطورها می‌گیرد.

یونگ معتقد است که ناخودآگاه تقریبا به‌طور یکنواخت کار می‌کند. فقط موضوع این است که در طول روز سیگنال‌هایی که ناخودآگاه طول می‌کند نسبت به سیگنال‌هایی که ego موقع فکر کردن یا دیدن تولید می‌کند ضعیف‌ترند.

بررسی آرکتایپ‌ها از این جهت مهم هستند که بررسی آنها به علت اینکه از دورن ناخودآگاه جمعی برمی‌آیند به ما یک انسان‌شناسی می‌دهد و به همین علت هم مطالعه‌ی آنها حجم عظیمی را به خود نسبت داده نه اینکه واقعا حجم اطلاعاتی که ناخودآگاه به سمت خودآگاه می‌فرستد عمدتا به این موضوع مرتبط باشد، مانند خیلی از احساس‌ها که حتی صورت نمادین هم ندارند. یونگ می‌گوید اسطوره‌ها رویاهای جمعی هستند.

رویاهای بدی که از بیماری‌ها و از مرگ صحبت می‌کنند.

یونگ و فروید در مورد چگونگی بوجود آمدن این رویاها توضیحات متفاوتی دارند ولی هردو وجود آنها را می‌پذیرند. فروید در کتاب تفسیر رویایش که در ۱۹۰۰ نوشته شده به رویاهای مرگ اشاره می‌کند از جمله رویای ترک کردن ایستگاه با قطار.

بیماری‌های ریوی

بعضی بیماری‌ها رویاهای خاص را به‌طور مقدمه دارند. رویاهایی که مربوط به احساس خفگی می‌شوند مانند فرو رفتن در اعماق زمین یا اینکه چیزی به طریقی جلوی تنفس را بگیرد یا حالت‌هایی که شخص در رویا نمی‌تواند خوب تنفس کند و هیچ دلیل مشخصی هم وجود ندارد اینها می‌توانند نشان از بیماری‌های ریوی باشند. اینکه چه وقت این رویاها باید نمادین باید تعبیر شوند یا مرتبط با فعالیت‌های جسمانی نشانه‌هایی وجود دارد.

گواتر

بیماری گواتر به صورت رویاهایی که شخص در جایی از خواب دچار حالتی می‌شود که بی‌اختیار حرکت‌های متشنج انجام می‌دهد. رویابین می‌ببیند که وارد پیست رقص می‌رود و شروع به رقص می‌کند ولی از جایی به بعد شروع به یک سری حرکات غیرارادی لرزش‌مانند. معمولا رویا با این حالت تمام می‌شود.

بیماری‌های عفونی

به صورت دیدن مستقیم عفونت در بدن یک دیدن جسم زردرنگ می‌تواند دیده شود. بیماری‌های مربوط به زخم معده.

توجیه بیماری به‌صورت یک داستان تصویری/رویا حافظ خواب است

چرا ناخودآگاه در حالت خواب از یک داستان تصویری برای انتقال اطلاعات این بیماری‌ها به خودآگاه استفاده می‌کند؟ در رویا که خودآگاهی خاموش می‌شود و سیگنال‌هایی که ضعیف‌تر هست را انسان راحت‌تر دریافت می‌کند، بیشتر متوجه این سیگنال‌های دائمی ضعیف می‌شود.

فروید می‌گفت که رویا حافظ خواب است. فروید می‌گفت ما در یک حالت بیولوژیک خواب که به آن نیاز داریم قرار گرفته‌ایم و اگر مثلا در این زمان تشنه شویم برای اینکه از خواب بیدار نشویم مقاومتی وجود دارد و ممکن است در رویا ببینیم که آب زلالی می‌نوشیم تا از خواب بیدار شدن به تاخیر بیفتد.

برای همه پیش آمده که صدای زنگ ساعت وارد خواب می‌شود و ما می‌خواهیم آن را توجیه کنیم و پا نشویم. از نظر بیولوژیک هم توضیح واضحی وجود دارد که بدن در برابر چیزی که در برابر فرآیند حیاتی‌اش مزاحم است مقاومت می‌کند.

در خواب بهترین حالت این است که همه‌ی سیگنال‌ها خاموش باشد و آرامش کامل داشته باشیم. ولی وقتی بیماری‌ای وجود دارد این سیگنال‌ها بالاجبار ادامه دارند. بنابراین رویا همانطور که فروید در نظر می‌گرفت نتیجه‌ی یک سری اغتشاش‌ها و سیگنال‌های ردوبدل شده در هنگام خواب گرفت.

حالا فرض کنید که اختلال مربوط به تنفس چه تاثیری دارد؟ بیش از حد معمول مغز باید فعالیت کند که ریه فعالیت خود را انجام دهد. درحالتی که مشکلی وجود ندارد ما متوجه نفس کشیدن خود نیستیم ولی در شرایطی که تنفس ساده نیست متوجه تنفس خود می‌شویم بنابراین سیگنال‌های اضافه‌ای که تولید می‌شوند که خودش باعث اختلال رویا است، انتظار دارید که فرد قبل از بیدار شدن چه رویاهایی ببیند؟

وقتی جسم در سراشیبی بیفتد که دیگر راه برگشت نباشد مثلا در جنگی که بین سیستم دفاعی بدن و عامل بیماری رخ داده لحظه‌ای هست که شکست یک طرف قطعی می‌شود و می‌توان گفت اطلاعات نتیجه در جسم وجود دارد. یک حالت‌های قبل از مرگ وجود دارد که یک حالت خوشی قبل از مرگ هستند که اسم علمی هم دارند. بدن انسان وقتی کار تمام می‌شود دیگر نمی‌جنگد. حیوانی که شکار شده و دیگر کارش تمام است،‌ هورمون‌هایی ترشح می‌شود که یک حالت کرختی و خوشی به حیوان دست می‌دهد. بنابراین اطلاعات مرگ خیلی زودتر از اینکه به ظهور برسد در جسم وجود دارد.

اگر بیولوژیک نگاه کنید با همان تئوری فروید می‌توان اینگونه رویاها را توجیه کرد. در مورد بیماری‌های معمولا simulation حالت‌هایی بوجود می‌آید که خود بیماری تولید می‌کند.

چرا رویا اطلاعات را نه به صورت کلامی بلکه به صورت تصویری می‌دهد؟ آیا فایده‌ای دارد؟

جواب فرویدی

اگر مکانیسم فرویدی را قبول کنید که این اصلا سوال بی‌معنی‌ای است که رویا به صورت کلامی به ما در مورد بیماری بگوید چرا که از خواب می‌پریم. رویا از نظر فرویدی سعی در حفاظت از خواب دارد. اگر آرزوهای سرکوب‌شده به‌طور واضحی در رویا برآورده شوند ممکن است روند خواب به هم بخورد.

جواب با ایده‌ی یونگی

زبان نمادین زبان دنیای رویا که ما شاهد آن هستیم.

فرض کنید که ناخودآگاه یک موجود ناصحی و خیلی مهربانی است که دائما حرف‌هایی می‌زند که به نفع‌مان است - یونگ این دیدگاه را قبول ندارد که رویا یک پیام ناخودآگاه برای خودآگاه باشد بلکه بیشتر شبیه این است که حرفی که دونفر با هم می‌زند را ما می‌شنویم. با در نظر داشتن این موضوع ادامه‌ی مطلب را دنبال کنید.

ایده‌ی تا حدی یونگی چرا ناخودآگاه از زبان استفاده نمی‌کند برای انتقال اطلاعات؟ فرض کنید که می‌خواهد از زبان استفاده کند. از چه زبانی باید استفاده کند؟ اسم بیماری را باید بگوید؟ ما یک سنت پزشکی داریم که در آن بیماری‌ها دسته‌بندی شده‌اند. شاید این دسته‌بندی، دسته‌بندی خوبی نباشد. شاید نگاه ناخودآگاه ظریف‌تر باشد. ما با واژه‌ها جهان را افراز می‌کنیم. اگر افراز واقعی‌ای وجود داشته باشد شاید افراز ناخودآگاه از حقایق با افراز زبانی ما متفاوت باشد. واژه‌های زبان یک چیز قراردادی است. اینکه ناخودآگاه عوارض بیماری را در رویا نشان دهد خیلی بهتر است تا اینکه اسم خود بیماری را بگوید.

صحبت با کلام مجموعه‌ی information قابل انتقال را برای ناخودآگاه محدود می‌کند.

ناخودآگاه ما خیلی اطلاعات در مورد مکانیسم‌های روانی ما دارد که هنوز هم شناخته شده نیستند. اگر ناخودآگاه بخواهد در مورد آنیما صحبت کند آن هم قبل از یونگ که اسمی برای آنیما بگذارد باید چه کند؟ صحبت کردن با کلام - آن هم زبان معوج ما - محدوده‌ی اطلاعاتی را که ناخودآگاه می‌تواند منتقل کند را محدود کند، و این دقیقا ضد کاری است که ناخودآگاه می‌خواهد بکند. ناخودآگاه معمولا می‌خواهد چیزی که در خودآگاهی نیست و به آن دسترسی نداریم را به خودآگاهی منتقل کند. این تقریبا یک موضوع تثبیت شده در سنت یونگی است که ما رویاهایی از informationهایی که در خودآگاهی ما وجود دارد نمی‌بینیم.

یونگ می‌گوید وضعیت ما موقع خواب دیدن مثل کسی که است وارد کشوری شده که به زبان خودشان و برای خودشان صحبت می‌کنند. ما در حالت خواب با مشاهده‌ی این مکالمه‌ها اطلاعاتی را کسب می‌کنیم نه اینکه رویا از طرف یک موجود ناصح بخواهد چیزی به ما بگوید.

زبان خودآگاه ما روی این زبان ناخودآگاه ساخته می‌شود.

این زبان نمادین، زبان ویژه‌ی ناخودآگاه است. در زبان ما یک نماد یا واژه‌ی قراردادی را جای چیز دیگری می‌گذاریم. ناخودآگاه این کار را شروع کرده. اگر می‌خواهد چیزی در مورد آنیما بگوید، ممکن است دختربچه‌ای در رویا ظاهر شود. این یک نمادپردازی است که مقدمه‌ی ساختن زبان است. واژه گذاشتن یک حالت discrete دارد یک یک مقدار قدرت زبان را کم می‌کند. در ساختن زبان باید توازنی بین دو انگیزه وجود داشته باشد یکی اینکه به اندازه‌ی کافی واژه و گرامر بوجود آوریم که بتوانیم در مورد چیزهایی که می‌خواهیم صحبت کنیم و دیگری اینکه آن را مینیمم نگه داریم.

ممکن است در زبان فارسی ما برای احساس‌های‌مان نسبت به طبیعت واژه‌ای وضع نکرده باشیم. چه نیازی دارد که از واژه استفاده کند؟ ناخودآگاه می‌تواند در خواب همان احساس را ایجاد کند. این معنی‌اش این نیست که در ناخودآگاه کلام وجود ندارد. ناخودآگاه از کلام هم می‌تواند برای انتقال information استفاده کند، ولی خود را فقط به کلام محدود نمی‌کند.

رویای جبرانی (مهم‌ترین کارکرد رویا) در سنت یونگی

به نظر من این یک جنبه‌ی رویاهاست که خیلی درست و مهم است. همه‌ی این حرف‌هایی که در مورد بیماری‌های جسمانی زدیم را می‌توانیم در مورد مکانیسم‌های روانی بزنیم. هر نوع مشکل روانی در به صورت یک اشکال در جسم یا سیستم عصبی یا به هم خوردن تعادل هورمونی نمود پیدا می‌کند. مثلا زنی که از ازدواج می‌ترسد یا کسی از جنس مخالف واهمه دارد به نوعی این اختلال در سیستم عصبی و هورمونی‌اش هم نمود پیدا می‌کند. هر پدیده‌ی روانی که High levelتر می‌شود سیگنال‌هایش ضعیف‌تر می‌شود. مثلا نسبت به اینکه یک فردی یک مشکل خانوادگی دارد انرژی کمتری صرف می‌شود تا اینکه یک مشکل قلبی داشته باشد یا دستش در خواب در حال سوختن باشد. منظورم از high level چیزهایی است که مثلا حالت فرهنگی دارند نه بیولوژیک. ایده‌ی یونگ این است که کاری که در رویا صورت می‌گیرد برگشتن به حالت تعادل است. مثلا یک کسی که به علت مسایل فرهنگی به طور زیادی به عزاداری کردن علاقه دارد و عزاداری می‌کند در حالت بیداری از بخش خودآگاه مغزش سیگنال‌هایی در تایید رفتارهای عزاداری و گریه کردن صادر می‌شود و هورمون‌هایی ترشح می‌شوند. ولی وقتی می‌خوابیم این اختلال‌های فرهنگی توسط ناخودآگاه جبران می‌شوند. جسم سعی می‌کند به حالت تعادل خودش برگردد. وقتی ما می‌خوابیم.

تعمیم مکانیسم فرویدی

این نگاه به نوعی تعمیم مکانیسم فرویدی است. ما یک فعالیت‌های جسمانی در طول روز می‌کنیم و یک سری مواد زائدی در بدن ایجاد می‌شود و بعد به خواب نیاز پیدا می‌کنیم. خود خواب جزء مکانیسم‌های جبرانی است که در آن بدن خود را به حالت نقطه‌ی صفر اولیه‌اش برمی‌گرداند. بنابراین خود خوابیدن یکی از مکانیسم‌هایی است که ما را به سمت تعادل برمی‌گرداند و اگر چیزی بخواهد با آن مخالفت کند این جریان سعی می‌کند راه خودش را ادامه دهد. تمام چیزهایی که در طول روز یا زندگی تعادل را به هم زده‌اند به نوعی بروز می‌کند چون ناخودآگاه در طول خواب در جهت خلاف آن عدم تعادل‌ها حرکت می‌کند.

برای همین در سنت یونگی بیش از هرچیز کاربرد خواب کاربرد یونگی است. اگر شما از کسی بیش از اندازه خوشتان می‌آید خیلی طبیعی است که در طول خواب این آدم را به شدت بد یا وحشتناکی ببینید. از هرچیزی که حالت اضافه داشته باشد و از نظر مکانیسم‌های درونی من عدم تعادل باشد، مثلا یک مرد ممکن است در یک شرایطی - که معمولا انسان‌ها حساب‌گری‌های خود را هم کنار می‌گذارند - متوجه نباشد که یک ارتباط عاشقانه می‌تواند برایش خطرناک هم باشد و در یک مورد خاص این رابطه و شیفتگی زیاد برایش مضر باشد، رویایی برای این آدم ایجاد می‌شود که برخلاف جهت این شیفتگی باشد.

خود یونگ بنابر تجربه می‌گوید که آدم‌های درون‌گرا معمولا رویاهای پرجمعیت می‌بینند و آدم‌های برون‌گرا رویاهای تنهایی می‌بیند. رویا در مقابل انحراف‌هایی که پیدا می‌شود ساز مخالف می‌زند.

جبران عدم تعادل دینامیک (رشد)

چنین نگاهی به رویا کاملا شان رویا نسبت به رویای فرویدی تغییر می‌کند. رویاها منبع اطلاعات می‌شود برای اینکه چه مشکلات فرهنگی‌ای داریم یا چه اشتباهاتی در زندگی می‌کنیم نه اینکه فقط چه آرزوهایی داریم. اینکه بگوییم رویاها مربوط به این می‌شود که ما چه آرزوهایی داریم را می‌توانیم تعمیم بدهیم و بگوییم که انگار آرزوی جسم ماست که به تعادل برسد یا آرزوی ناخودآگاه است که آن اشتباهی را که تکرار می‌کنم را نکنم چرا که تعادلم را به هم زده. بنابراین دیگر به رویا به عنوان یک چیز بیمارگونه نگاه نمی‌شود. ممکن است چیزهای جدی یا بسیار مثبتی باشد.

همه‌ی این حرف‌ها در کنار این ببینید که مفهوم تعادل در تئوری یونگ یک تعادل دینامیک است. نوع برگشت تعادل در دیدگاه یونگی تعادل فقط یک تعادل در محور افقی نیست یک جور بالا رفتن هم هست مثلا اگر سطح یک هورمونی پایین است که نشان از یک جور عقب افتادگی رشد روانی است در رویا خودش را ظاهر می‌کند. اگر کسی از رشدش عقب بیفتد از تعادلی که در این سن خاص باید به آن می‌رسیده عقب افتاده.

یونگ می‌گوید که ما به طور منظم رویاهای رشد می‌بینیم. از نظر یونگ مکانیسم‌های روانی به سمت یک نقطه‌ی خاصی به نام فرآیند فردانیت است. بنابراین فردی ممکن است رویاهایی ببیند که مربط به عقب‌افتادگی‌های مزمنش باشد نه فقط عدم‌تعادل‌هایی که اخیرا ایجاد شده.

رویا منبع مهم information

یونگ می‌گوید به دفعات زیاد این تجربه را انجام دادم که وقتی که کسی برای اولین جلسه برای روان‌درمانی پیش من می‌آید و به او می‌گویم که از این به بعد هرشب رویاهای خود را یادداشت کنی و دفعه‌ی بعد برای من بیاوری - یکی از ویژگی‌های تفسیر رویا این است که به دنباله‌ای از رویاها توجه می‌شود نه فقط به یک رویا - یونگ می‌گوید اولین رویایی که این آدم همان شب می‌بیند و می‌آورد معمولا مهم‌ترین نکته‌ی زندگی‌اش درش است چیزی که باعث مشکلات روانی‌اش شده. همین اطلاع به خودآگاه که امیدی برای نجات هست انگار یک جوری به ناخودآگاه منتقل می‌شود و فعالیتی ایجاد می‌شود که همان شب یک رویای مهم تولید می‌شود.

پرسش و پاسخ

هر کدام از تئوری‌های روانکاوی برای حیطه‌ی خاصی کاربرد دارد. چرا دکان‌های فروید و یونگ و لکان نسبت به گذشته تعطیل شده؟ برای اینکه زمانی که فروید تئوری خودش را درست می‌کرد از هر ۱۰۰ هزار نفر یک نفر هم پیش روانکاو نمی‌رفت و بنابراین کسانی که روانکاو مراجعه می‌کرد که بیماری‌های بسیار حاد داشتند و تئوری فروید هم با مطالعه‌ی چنین افرادی ساخته شده. الان تعداد بسیار بیشتری از افراد برای مشکلات کوچک مانند وسواس به مشاور مراجعه می‌کنند. یا برای مشاوره در مورد مسائل خانوادگی. برای حل چنین مشکلاتی شناخت درمانی یا رفتار درمانی ممکن است بهتر جواب بدهد. برای خیلی از زوج‌ها جلسات مشاوره‌ای می‌گذارند که و بهشان با شناخت درمانی یاد می‌دهند که مسائل را درست ببینید و مذاکره کردن بهشان یاد می‌دهند. در عوض اگر کسی با مشکلات عمیق به روانکاو مراجعه کند رفتار درمانی مفید نیست و باید از روش‌های عمیق‌تر استفاده کرد.

چه در درمان و چه در نقد فرهنگی باید یاد گرفت که از کدام تئوری استفاده کرد و حیطه‌ی هر تئوری کدام است.

منبع : روانشناسی و فرهنگ

نقلی قولی از یونگ در جواب نقل قول‌های جلسه‌ی قبل از کتابی از فریدا فوردهام درباره‌ی روانکاوی یونگ: روانکاوی یونگ بر پایه‌ی تجربه و استنباط شخص وی از انسان‌های بهنجار دچار روان‌نژدی و یا روان‌پریشی می‌باشد. این مکتب روانشناسی نوعی آسیب‌شناسی روانی نیست و هرچند یونگ معلومات و مواد تجربی آسیب‌شناسی تجربی را دارد ولی فرضیاتش بنابر گفته‌ی خود او پیشنهادها و کوشش‌هایی برای ترتیب و تنظیم استنباط از موجود انسانی باشد.

در مطالعه‌ی یونگ این مهم است که اهدافش را در نظر بگیرید. فروید خیلی روان‌درمانگرتر از یونگ است. شاید یونگ از آنجا شروع کرده باشد ولی خواسته یا ناخواسته بیشتر تبدیل به یک مکتب انسان‌شناسی شده تا مکتب روان‌درمانی. عمده‌ی رویاهایی که فروید نقل می‌کند یا از خودش است یا از بیمارانش است ولی یونگ تعداد بسیار زیادی از رویاهای آدم‌های بهنجار قوم‌های مختلف را جمع کرده و یک نظریه‌ی تفسیر رویا ارائه کرده.

یک خلاصه‌ی کوتاه از آنچه جلسه‌ی قبل گفته شد

دیدگاه‌های علمی ۴۰ یا ۵۰ سال اخیر و کاری که شانون در information theory انجام داد و جهان رایانه‌ای پیشرفت کرد مفهوم information به‌طور جدی وارد زندگی ما کرده. مفهوم information از مهندسی شروع شده و راهش را به neroscience و حتی به عنوان یک مفهوم پایه‌ی فیزیک دارد مطرح می‌شود. دیگر مفهومی نیست که فقط در سیستم‌های مهندسی که انسان می‌سازد کاربرد داشته باشد. این مفهوم از اینجا شروع می‌شود که من در ذهن خودآگاه خودم خبری دارم و می‌خواهم این را مخابره کنم. این مفهوم در ابتدا به صورت چیزی که زایده‌ی ذهن انسان است شروع شد ولی بعدا این مفهوم به‌طور کاملا مشخصی کارایی خودش را در سایر جاها هم نشان داد. در بدن هم تبادل information داریم. مغز محل پردازش information است.

با پایه‌قرار دادن دیدگاه‌های جدید علمی می‌توانیم سعی کنیم که دیدگاه‌های یونگ را به دیدگاهی که مفهوم information در آن یک مفهوم پایه است ترجمه کنیم. همه‌ی ارگانیسم‌های زنده برای خودشان یک شرایط تعادل و مطلوب دارند. اگر در سیستم‌های غیر زنده در فیزیک کلاسیک فرض بر این بوده که سیستم خودش را در مینیمم پتانسیل انرژی قرار می‌دهد در سیستم‌های زنده این مفهوم تعادل می‌توان کمی پیچیده‌تر باشد. مثلا یک نوع ترکیب هورمونی خاص همراه با یک وضعیت عصبی خاص می‌تواند برای ارگانیسم زنده یک شرایط متعادل و مطلوب باشد. مثال خیلی روشن تعادل هورمونی است که اگر سطح یک هورمون بیش از مدتی از سطح تعادل خارج شود سیستم برای خودش یک سری واکنش‌های جبرانی دارد. دقیقا مثل سیستم‌های کنترل رفتار می‌کند. فیدبک وجود دارد. در این فرآیند قرار گرفتن در تعادل یک حجم عظیمی از information باید ردوبدل شود. کسانی که با سیستم‌های کنترل آشنا هستند می‌دانند که ساده‌ترین نوع سیستم کنترل مثلا یک ترموستات برای کنترل یک موضوع مشخص مثل دما یک سنسور به راحتی می‌تواند آن را اندازه بگیرد باز پیچیدگی‌هایی وجود دارد. پس اینکه یک سیستم اطلاعاتی خیلی پیچیده درون ارگانیسم زنده‌ای که می‌خواهد خودش را در شرایط تعادل قرار دهد چیز واضحی است.

این information به نوعی یک جور معرفت یا آگاهی است و در دیدگاه یونگی می‌توان آن را به دانش ناخودآگاه تعبیر کند. مثلا بدن از شرایط فعلی خودش آگاهی دارد. اگر اشکالی در روند کارش بوجود آمده باشد به نوعی این آگاهی در سیستم وجود دارد. مثلا بدن در برابر بیماری‌های درونی خودش حتی عکس‌العمل نشان می‌دهد. در مورد خیلی از اینها بدون اینکه ما خودمان آگاهی پیدا کنیم سیستم درون ما که مبتنی بر تبادل information است واکنش‌هایی به هر موقعیت نشان می‌دهد و نهایتا این سیستم سعی می‌کند با پیشرفت بیماری مقابله کند. این آگاهی صرفا حالت جسمانی ندارد. بدن ما یک لایه‌هایی از ساده‌ترین وضعیت‌های جسمانی شروع می‌شود و به حالت‌های روانی ختم می‌شود. مثلا فعالیت‌های هورمونی که بر عواطف ما تاثیر می‌گذارد بر احساس دردی که از طریق پوست می‌کنیم حالت‌های سطح بالاتری هستند. اگر حالت‌های روانی‌مان یا خودآگاهی خود را در بالاترین طبقه‌ی طیف چیزهایی که در درونمان مشاهده می‌کنیم قرار دهیم و حالت‌های جسمانی صرف را در پایین‌ترین طبقه قرار دهیم باز در تمام طبقات مختلف information تبادل می‌شود.

همه‌ی این information که نشانه‌ی یک جور آگاهی است به غیر از آن بخشی از پردازش information که آگاهانه توسط تفکر ما به آن دسترسی داریم یعنی آن بخش خودآگاه را کنار بگذاریم باقی‌ش آن چیزی می‌شود که یونگ به آن ناخودآگاه می‌گوید. با این توصیف آن تشبیه یونگ که خودآگاهی را یک جزیره‌ای در اقیانوس ناخودآگاهی می‌داند موجه جلوه می‌کند.

این تصوری کلی بود که سعی شد در جلسه‌ی قبل ایجاد کنیم تا بحث یونگ را با مبنای علمی‌تری شروع کرده باشیم. طبعا این نوع نگاه، نگاهی نیست که خود یونگ داشته باشد. این نگاه سابقه‌ای قبل از دهه‌ی ۶۰ ندارد. اگر یادتان باشد در جلسه‌ای که در مورد reduction صحبت شد عقیده به اینکه باید حتما reduction انجام شود و حتما باید از سمت سطوح عالی‌تر دانش به سمت فیزیک انجام شود کاملا یک عقیده‌ی دلبخواهی است. ما می‌توانیم به reduction معتقد نباشیم و دانش‌ها را مستقل از هم در نظر بگیریم. یا اینکه به عقیده‌ی شخصی من به unity of science معتقد باشیم. اینکه نهایتا باید دانش‌های حوزه‌های مختلف را با هم هماهنگ کنیم این به معنای reduction به فیزیک نیست.

رسیدن به unity of science بدون reduction

به این اشاره شد که بخشی از آگاهی ما نسبت به مسایل روانی نسبت به جهان فیزیکی دست‌اول‌تر هستند. اگر مثلا آگاهی ما از جهان فیزیکی توسط حواس ما اتفاق می‌افتد بعضی از حالت‌ها درونی‌مان را بی‌واسطه‌تر می‌توانیم درک کنیم. بنابراین اینکه بخواهیم روانکاوی و دانش‌های مربوط به انسان که از نظر نحوه‌ی دسترسی‌مان درجه اول هستند را به دلیل عقاید آکادمیک درجه‌ی چندم فرض کنیم و آگاهی‌های فیزیکی را درجه‌ی اول فرض کنیم کار عجیبی است. به‌طور طبیعی احساس می‌کنیم که اگر نخواهیم همه چیز را به روانکاوی reduction انجام دهیم برای روانکاوی حداقل یک حوزه‌ی مستقل فرض کنیم که حتی ممکن است بتواند به ما آگاهی‌هایی در مورد جهان بدهد که با مطالعه‌ی مستقیم فیزیک به آن نرسیم. یعنی ما پدیده‌ای را درون‌مان مشاهده می‌کنیم و اگر زیادی به علم فیزیک مقید باشیم ممکن است این مشاهده‌ی خود را زیر سوال ببریم. فرض کنید همه‌ی آدم‌ها تجربه‌ی دیدن رویاهایی در مورد بخش‌هایی از آینده به آنها اطلاع می‌دهد داشته باشند. این با دانش فیزیک امروز نمی‌خواند. یک برخورد این است که بگوییم فیزیک که دانش کاملی نیست که ما به آن اطمینان کنیم. می‌توانیم بگوییم که این مشاهده یک مشاهده‌ی خیلی دست اولی است و بایستی فیزیک خودمان را جوری تصحیح کنیم که چنین مشاهده‌ای را در خود بپذیرد. این بحث در یکی از جلسات شد که روانکاوی دانشی است که می‌تواند یک دوره‌ای جدیدی در Science باز کند. مشاهداتی در روانکاوی هست که می‌شود روی آن به عنوان fact توافق کرد. به این صورت به نفع این مشاهدات می‌توان تئوری‌های فیزیکی را اصلاح کرد. انجام این کار منجربه unity of science می‌شود بدون اینکه reduction انجام دهیم. به نظر می‌آید قانون دوم ترمودینامیک در سیستم‌های حیاتی دارد نقض می‌شود. البته باید با احتیاط با این مسائل برخورد کرد و در چنین مسائلی عجله نکرد. مثلا شرودینگر توجیه‌هایی پیدا کرد که چطور می‌شود به حیات نگاه کرد بدون اینکه قانون دوم ترمودینامیک زیر سوال برود. من شاید توجیه‌های شرودینگر را قبول نداشته باشم ولی عجله نباید کرد.

فیزیکدان‌ها بدون فکر کردن به رویا بعضی‌شان نسبت به اینکه ما در یک singularity زمان زندگی می‌کنیم احساس خوبی ندارند. اینکه یک لحظه‌ی singularی از زمان وجود دارد و نه چیزی قبلش و نه چیزی بعدش وجود ندارد از نظر بعضی به دلایل فیزیکی و منطقی خیلی مدل ریاضی جالبی برای جهان نیست. اگر شما داده‌های روانشناسی را داشته باشید به چنین نظری علاقه پیدا می‌کنید که شاید یک حاله‌ای از آینده حداقل وجود دارد در زمان حال.

این احساس جزمی که همه چیز باید از همه جهت به سمت فیزیک reduction انجام دهیم جلوی پیشرفت علم را دارد می‌گیرد. ما داریم خودمان را از مشاهدات خارج از آزمایشگاه‌های فیزیکی و شیمیایی خودمان را محروم می‌کنیم. درحالیکه اگر بیشتر به بیولوژی و روانکاوی توجه کنیم ممکن است یک سری ایده‌های خوبی در مورد جهان فیزیکی بگیریم.

مفهوم information

می‌شد خیلی زودتر از اینکه شانون در مورد مفهوم information صحبت کند ما با مطالعه‌ی روانشناسی و بیولوژی به مفهوم information دست پیدا کنیم. تاخیر بسیار طولانی است برای اینکه مفهوم information به فیزیک راه پیدا کند. تئوری یونگ با مفهوم information خوب بیان می‌شود. برای اینکه مفهوم information در تئوری یونگ وجود دارد. اسمش وجود ندارد ولی وقتی دارد از مفهوم ناخودآگاهی صحبت می‌کند اگه آدمی با روحیه‌ی scientific که فیزیکی بلد بود تئوری یونگ را یاد می‌گرفت و سعی می‌کرد آن را تعبیر کند شاید به مفهومی شبیه information می‌رسید. شاید نه آن مفهوم ریاضی که شانون تعریف کرده ولی لااقل مفهوم information به عنوان مفهومی که در طبیعت وجود دارد نه در ذهن انسان‌ها کاملا در تئوری یونگ هست.

اهمیت دانش شخصی introspection در مقابل علوم بین‌الاذهانی

این روحیه که باید روانکاوی و بیولوژی فقط از بیرون به عنوان اشیاء فیزیکی مطالعه شود باید شکسته شود. انگار ممنوع شده است که از کانالی که در درون‌مان وجود دارد دریافت‌هایی انجام دهیم و دنیای روان انسان را مطالعه کنیم. چرا ممنوع شده است؟ چون introspection یک چیز فردی است و محیط آکادمیک دارد سعی می‌کند که بین‌الاذهانی باشد. رویا را نمی‌شود بین‌الاذهانی کرد. اگر شما بتوانید دستگاهی را به یک آدم وصل کنید که تصاویری که در رویا می‌بیند را روی پرده بیندازد باز حاصل چیزی متفاوت از رویایی است که آن آدم می‌بیند. گاهی عواطفی با آن همراه است که روی پرده ظاهر نمی‌شود. حتما رویاهایی دیده‌اید که بی‌نهایت ترسناک بوده ولی اگر برای کسی تعریف کنید و بگویید که خیلی ترسناک بوده طرف شما متوجه نمی‌شود که کجای این رویا ترسناک بوده! مثلا در رویا دری بسته شده. این را روی پرده نمی‌شود انداخت. بنابراین رویا برای ابد یک تجربه‌ی فردی می‌ماند. ولی این تجربه‌های فردی بالاخره مشترک هستند چراکه همه‌ی آدم‌ها رویا می‌بینند.

ما احساسی نسبت به دیدن داریم که انگار همه به طور همزمان یک چیز را داریم می‌بینیم ولی واقعا تجربه‌ی دیدن هم در درون ما اتفاق می‌افتد. به هرحال هر دانشی دانش شخصی است. ولی بعضی از انتقال اطلاعات طوری است که توافق رویش خیلی ساده است. وقتی یک دستگاه اندازه‌گیری می‌گذارید و عقربه‌ای تکان می‌خورد کسی نمی‌تواند بگوید که نه من ندیدم! مگر اینکه واقعا ایرادی در سیستم عصبی‌اش یا چشمش باشد.

آیا information که خودآگاه نیست به خودآگاهی راه پیدا می‌کند؟

جواب یونگ این است که این سیستم‌های اطلاعاتی با هم تبادل اطلاعات می‌کنند. از عمیق‌ترین قسمت‌های ناخودآگاه اطلاعات می‌توانند وارد خودآگاهی شود. یونگ با مطالعات بسیار خود سعی کرده که نحوه‌ی این تبادل اطلاعات از آن عمیق‌ترین قسمت‌های ناخودآگاه به خودآگاه را بررسی کند.

اگر این تبادل اطلاعات انجام می‌شود به چه شکل انجام می‌شود؟

آیا اطلاعاتی که در ناخودآگاه است می‌تواند فکر تولید کند یا امر و نهی کند یعنی به صورت زبانی خود را ظاهر کند؟

اگر فرض کنیم که پذیرفتیم که هر سیستم زنده‌ای سعی می‌کند خود را در حالت تعادل نگاه دارد و برای حفظ در حالت تعادل هرکاری می‌کند از جمله تبادل اطلاعات با بخش خودآگاه. اگر عدم تعادل توسط ناخودآگاه ایجاد شده ناخودآگاه عکس‌العملی نشان می‌دهد که این عدم تعادل را جبران کند (این موضوع جلسه‌ی قبل بحث شد). ما این برگشتن به حالت تعادل را به در درون خود به این شکل نمی‌بینیم که از درون ما به ما به‌صورت کلامی امر و نهی شود ولی فعالیت‌های هورمونی و غیره به یک حالت غیر کلامی در برابر عقاید و افکار و اعمال غلط ما که باعث عدم تعادل شده واکنش نشان می‌دهند.

آیا نیازی دارد از دیدگاه فرویدی دور شویم؟

حتی با فرض قبول این موضوع چه نیازی وجود دارد که از دیدگاه فرویدی دور بشویم؟ فروید می‌گفت ارگانیسم خود را در حداقل تنش یا به نوعی در حداکثر لذت نگاه می‌دارد. ما می‌توانیم بگوییم که همه‌ی حرف‌هایی که می‌زنیم همین است. تمام عدم تعادل‌ها و همه‌ی مشکلات به نوعی به سیستم عصبی ما برمی‌گردند و اونجا تنش ایجاد می‌کنند. بنابراین می‌توان به جای در نظر گرفتن چند لایه‌ی مختلف که همه با هم تبادل اطلاعات می‌کنند اون قسمتی که همه چیز را represent می‌کند را نگاه داریم و با آن کار کنیم. همه‌ی تبادل اطلاعات به سیستم عصبی می‌آید. چون به نظر می‌آید این تبادل اطلاعات بیشتر یک حالت الکتروشیمیایی هستند و به سیستم عصبی ما ربط دارند. اگر شما دست‌تان را بسوزانید این عدم تعادل و آسیب‌دیدگی به صورت سیگنال‌های عصبی به صورت عدم تعادل در سیستم عصبی ظهور می‌کند. می‌توان به جای بحث در مورد همه‌ی این لایه‌های مختلف ناخودآگاه فقط به سیستم عصبی نگاه کنیم و مثلا به جای نظام هورمونی که خود را در حالت تعادل نگاه می‌دارد به represenation آن که سیستم عصبی است و خود را در مینیمم تنش عصبی نگاه می‌دارد نگاه کنیم.

این دیدگاه یک جاذبه‌ای برای ما از این جهت دارد چرا که انگار یک حالت reduction به قرار گرفتن در مینیمم پتانسیل انرژی. ولی صحبت در مورد بقیه سطوح مثل تعادل هورمونی شباهتی به قرار گرفتن در مینمم پتانسیل ندارد ولی قرار گرفتن در حداقل تنش عصبی چیزی است که در بقیه جاهای طبیعت هم می‌بینیم.

نکته‌ی اصلی مورد نظر یونگ این است که حجم عظیمی information که مبادله می‌شود از نوع ناخودآگاه حساب می‌شوند و نوعی دانش هستند و می‌توانند با خودآگاهی تبادل information انجام دهند. توجه کنید که این ایده را هرکاری کنید فرویدی نست. مفهوم تعادل را به نوعی ممکن است کسی بتواند به مفاهیم فرویدی برگرداند ولی کل ماجرا متفاوت است. در نگاه فروید تبادل اطلاعات بین خودآگاهی و ناخودآگاهی شخصی صورت می‌گیرد. و اگر فروید اشاره‌هایی مبهمی به لایه‌هایی می‌کند که جنبه‌ی ناخودآگاهی جمعی دارند همیشه بلافاصله می‌گوید که آنها قابل مطالعه نیستند. بنابراین حتی اگر مفهوم تعادل یونگی را به مفهوم تعادل فرویدی برگردانید نمی‌توانید کل ماجرا را به حرف‌های فرویدی برگردانید. یونگ دارد یک کار کاملا نو می‌کند.

آیا می‌شود ما هیچ حرفی از لایه‌های دیگر غیر از لایه‌های عصبی نزنیم و هیچ چیز را فرویدی نگاه کنیم؟ آیا این تعادل را می‌شود به حداقل تنش سیستم عصبی برگرداند یا نه؟ به نظر من هیچ اشکالی ندارد مثل یک مدل علمی برای ساده کردن بحث این کار را بکنیم. به هرحال هر informationی که هست در سیستم عصبی پردازش می‌شود و بنابراین نیازی نیست که از حیطه‌ی سیستم عصبی بیرون برویم. اما یک نکته‌ی بسیار مهم این است که چه همه چیز را به سیستم عصبی برگردانیم چه برنگردانیم - که به نظر من مناسب نیست چرا که از عادت‌های آکادمیک خود داریم پیروی می‌کنیم - اما حتی اگر این کار را هم بکنیم نکته‌ی اصلی این است که تعادلی که یونگ در نظر می‌گیرد یک تعادل دینامیک است نه یک تعادل استاتیک. یعنی تعادل یک کودک با تعادل یک نوجوان با تعادلی که یک انسان میان‌سال همانطور که انسان به تدریج رشد می‌کند ویژگی‌های جدیدی به خود می‌گیرد. این چیز در فروید به صورت پررنگ وجود ندارد و اگر همه چیز را بخواهید به سیستم عصبی reduce کنید به نظر می‌آید که ممکن است این را از دست بدهید.

تصور یونگ از اتفاقی که در درون ما می‌افتد این است که همانطور که در کودکی وجود ما نیاز به رشد دارد و در نتیجه سیگنال‌هایی از درون به سطوح خودآگاهی می‌رسید که چنین چیزهایی را طلب می‌کند غذا طلب می‌کند یا به بازی علاقه دارد چون همه و همه برای رشدش مناسب است.

بین یونگ و فروید دو تفاوت عمده وجود دارد. یکی حجم عظیم ناخودآگاه است که شامل همه چیز جز جزیره‌ی کوچک خودآگاهی می‌شود و همه‌ی لایه‌های وجود information می‌گیرند و می‌دهند ما از پایین‌ترین سطوح ناخودآگاهی می‌توانیم اطلاعاتی بدست بیاوریم غیر از این پایه‌ای بودن مفهوم رشد است در یونگ به جای لذت در فروید. به این توجیه هم توجه کنید که همانطور که ما رشد می‌کنیم تا در نوجوانی و جوانی به حداکثر رشد جسمانی برسیم از دیدگاه یونگ مکانیسم‌های روانی در انسان همچنان در حال رشد هستند تا پایان عمر. یونگ معتقد است که ارگانیسم حیاتی ما همه‌ی فعالیت‌های خود را با آن رشدی که به زبان امروزی در ژنوم‌ش ترسیم شده هماهنگ می‌کنند.

تعادل دینامیک یونگ/تعادل استاتیک فروید

اگر مثلا فرض کنید در دوران کودکی هورمون‌های جنسی در بدن انسان به اندازه‌ی خیلی خیلی پایینی وجود داشته باشد به هیچ عنوان بدن شما سیگنالی نمی‌فرستد که مشکلی وجود دارد بلکه برعکس اگر از آن حد نازل خود بالاتر برود ممکن است سیگنال‌هایی دریافت کنید که انگار نوعی بیماری برای‌تان پیش آمده. همانطور که زمان می‌گذرد به یک سنی می‌رسید که اگر این‌ها به علت نوع زندگی شما یا نوع تغذیه یا آب‌وهوا یا مخصوصا مسایل فرهنگی به تاخیر افتاده باشند،‌ وقتی ژن‌هایی می‌خواهند فعالیت کنند ولی مانع‌هایی وجود دارند، این مشکلات جایی منعکس می‌شود. یونگ تا ۴۰ سالگی حداقل به همین معنا می‌گوید که در سنین مختلف اتفاق‌هایی باید بیفتد و بعضی مکانیسم‌های روانی باید تکمیل شوند بعضی فعالیت‌های شناختی باید تکمیل شوند و اگر نشوند شما با سیگنال‌های اخطار مواجه می‌شوید. این تعادل به معنای توضیح داده شده دینامیک است و پارامتر زمان هم در آن تاثیر دارد. در دیدگاه یونگی جسم و روان خیلی چیزهای خیلی مجزایی نیستند. یک چیز سرهمی هست که کلا جسم و روان و همه چیز است. مفهوم وحدت یکی از مفاهیم اساسی یونگ است. مفهوم وحدت هم جزء مفهوم رشد یونگی است. و جدایی بین این لایه‌ها واقعا وجود ندارد. اولین باری که کسی نظریه یونگ را می‌خواند مشابه تئوری‌های ذرات بنیادی آدم احساس می‌کند که روان انسان خیلی شلوغ هست و کلی چیز وجود دارد:‌ آنیما و آنیموس و سلف و پیرخرد و ... یونگ می‌گوید تعداد آرکتایپ‌ها به تعداد موقعیت‌های مشترکی است که بشر در آن قرار می‌گیرد:‌ آرکتایپ‌های ستاره و درخت و ... . این احساس شلوغی وقتی در مورد یونگ برطرف می‌شود که یونگ جهت رشد را در جهت جذب و یگانه شدن این اجزای روانی می‌داند. مفهوم وحدت به این معنا که با قرار است از درون وجودمان به یک وحدتی برسیم حتی بین خودآگاهی و ناخودآگاهی مفهوم اساسی رشد یونگی است.

یونگ تعادل را دینامیک می‌بیند تا آخر عمر خیلی فراتر از رشد فرویدی. در دیدگاه فرویدی رشد فقط سه مرحله دارد و بعد از رسیدن به بلوغ به خاتمه یافته و فقط ما با در مینیمم تنش یا ماکزیمم لذت بردن سروکار داریم. در دیدگاه یونگی غیر از رشد جسمانی، رشد عاطفی داریم و همین‌طور رشد مکانیسم‌های روانی که به‌هیچ‌وجه با بلوغ خاتمه تکمیل نمی‌شوند و ما تا آخر عمر تحت تاثیر این مکانیسم روانی که می‌خواهد ما را به رشد برساند هستیم.

به نظر من چندان فایده‌ای ندارد که بخواهیم مفهوم تعادل را به سیستم عصبی reduce کنیم. بعضی از هورمون‌ها مستقیما با عواطف ما درگیرند. حتی اینکه سیستم عصبی بالاترین لایه و نزدیک‌ترین لایه به حالت‌های روانی باشد جای بحث و تجدید نظر دارد. بعضی از فعالیت‌های شیمیایی بدن ما خیلی مستقیم‌تر با عواطف سروکار دارند. ما به سادگی نمی‌توانیم مثلا تاثیر هورمون صمیمیت را روی سیستم عصبی بررسی کنیم. می‌توان با دستگاه‌های موجود دید که مثلا احساس ترس در کجای مغز پروسس می‌شود یا موسیقی گوش می‌کنید کجاها بیشتر فعال است یا ... ولی عملا نوروساینس به این نتیجه‌ی قطعی رسیده که این چیزهایی که ما می‌بینیم همه‌اش قابل تعویض است. اگر جایی از مغز صدمه ببیند این فعالیت‌ها به جای دیگری منتقل می‌شوند. همچنین در آدم‌های مختلف این جایگاه‌های پروسس در مغز فرق می‌کند. همین‌طور در طول زندگی یک انسان به علت اینکه nueral network مغز به نوعی در حال آموزش دیدن متفاوتی است، چون ممکن است در یک انسان یک قسمت‌های مغز به علت فعالیت‌هایی که آن انسان دارد بیشتر فعال باشد یا کمتر فعال باشد، ممکن است این pattern‌ها در مغز افراد مختلف تا حدی متفاوت باشد. اما هورمون‌ها خیلی راحت‌تر قابل بررسی کردن هستند. مثلا خیلی راحت می‌توانید میزان هورمون صمیمیت را اندازه بگیرید تا ببینید که چقدر این انسان الان احساس صمیمیت می‌کند.

ناخودآگاه یونگی منبع دانش است/ناخودآگاه فروید منشاء روان‌نژدی

انگار که ناخودآگاه یونگی یک منبع عظیمی از دانش است. اگر طرز کار پیچیده‌ی مغز و بدن را بررسی کنید احساس نمی‌کنید یک منبع عظیمی از دانش وجود دارد که چنین سیستمی کار می‌کند؟ بنابراین با این ارتباط‌های ناخودآگاه ما ممکن است بتوانیم به قسمتی از دانش دست پیدا کنیم و این اصلا با دیدگاه ناخودآگاه فرویدی قابل مقایسه نیست. در دیدگاه فروید ناخودآگاه فرویدی یک عاملی است که بیشتر روان‌نژندی ایجاد می‌کند. در یونگ این‌طور نیست که ناخودآگاه شخصی نداشته باشیم. ناخودآگاه شخصی می‌تواند به صورت یک حایل بین ناخودآگاهی جمعی و خودآگاهی باشد. و معمولا مثل یک جور آلودگی هستند و ممکن است جریان اطلاعات را از ناخودآگاه جمعی به خودآگاه ما را دچار اشکال کند. مثلا آدم بیمار انگار که بخش عظیمی از این اقیانوسی که نزدیک خودآگاهی هست را آلوده کرده و دیگر سیگنال‌های تنظیم‌کننده‌ای که باید از درون دریافت کند را دریافت نمی‌کند، تعادلش بهم خورده و نمی‌تواند به حالت تعادل برگردد. و آدم سالم به سادگی اطلاعات زیادی را از این اقیانوس دریافت می‌کند. وقتی مثلا کار مضری می‌کند که با مقتضیات ارگانیسمش سازگار نیست بلافاصله احساس بدی بهش دست می‌دهد و حس می‌کند که کار بدی کرده ولی آن آدم بیمار که بخش بین خودآگاهی و ناخودآگاهیش آلوده است سیگنال‌ها را به خوبی دریافت نمی‌تواند بکند. و معمولا این اختلال آلودگی توسط والد ایجاد می‌شود و نه لزوما توسط مکانیسم‌هایی که به علت تجربیات شخصی بد ایجاد شده باشند. یعنی والد ما یک گزاره‌ای را به ما تحمیل کرده و آن گزاره آنجا حک شده و حالا که ما یک کار بدی می‌کنیم و احساس بدی به ما دست می‌دهد و ناخودآگاه فریاد می‌زند که این کار را تکرار نکن، ولی آن گزاره با انرژی زیاد آنجا هست و مانع کنار گذاشتن آن کار غلط می‌شود.

تا اینجا دو سوال مطرح شد:

• تبادل اطلاعات بین ناخودآگاهی و خودآگاهی در یونگ به چه شکل اتفاق می‌افتد؟ اگر ناخودآگاهی برای خودآگاهی فکر ایجاد نمی‌کند پس از چه مکانیزمی استفاده می‌کند؟
• آیا می‌توان مفهوم تعادل یونگی را به مینیمم تنش فرویدی برگرداند؟

سوال از بین جمع: این سیستمی که بحث‌ش شد آیا آخر یک سیستم فیزیکی هست یا نه؟

جواب: سوال می‌تواند این باشد که:‌ یونگ چطوری فکر می‌کند یا فروید چطوری فکر می‌کند. فروید که فکر می‌کند که همه چیز را به زیست‌شناسی reduce می‌کند و زیست‌شناسی را به فیزیک. فروید احساسش این است که دارد کار داروین را ادامه می‌دهد. ولی در یونگ صراحتی وجود ندارد. تا یه زمانی به نظر می‌رسد که آکادمیک فکر می‌کند به معنای معمولش و در مورد سیستم‌های فیزیکی صحبت می‌کند ولی این احساسش تا آخر عمر باقی نمی‌مانده نه به این معنا که فکرش عوض شده باشده بلکه به این معنا که اهمیت خودش را از دست داده است. روانکاوی یک دانش مستقل است و دارد آن را بررسی می‌کند. در دیدگاه یونگ روانکاوی یک دانش خیلی جدید است که هنوز خیلی زود است که در موردش چنین قضاوت‌های کلی انجام گیرد. اینکه بگویید همه‌ی مکانیسم‌های روانی مکانیسم‌های فیزیکی هستند دارید حرف بسیار بزرگی می‌زند که ممکن است مانع مطالعات‌تان شود. شاید باشند یا نباشند. یونگ معتقد است که حتی نظریه‌پردازی هنوز زود است. یونگ می‌گوید ما فعلا باید تجربه کنیم و fact جمع کنیم. اگر فروید به این سوال جواب می‌دهد جوابش از طریق مطالعات روانکاوی نیست انگار که دارد عقیده‌ی فلسفی خودش را می‌گوید.

هرکسی که به این سوال جواب دهد مطلقا دارد ایده‌های فلسفی خودش را می‌گوید نه اینکه دانش روانکاوی الان دارد به ما می‌گوید که مکانیسم‌های روانی ما قابل reduce به فیزیک هستند یا نیستند. از من بپرسید می‌گویم که اصلا معلوم نیست که فیزیک چیست برای اینکه همین‌طور در حال بسط پیدا کردن است. یک آدم معروفی است به نام چالمرز که رسما پیشنهاد کرده که conciseness را به عنوان یک عنصر جدید بنیادی به فیزیک اضافه کنیم برای اینکه قابل توجیه و reduce به فیزیک نیست. اگر این طور است که دیگر همه چیز فیزیکی می‌شود بر اساس قرداد! این سوال و جواب‌ها جزء روانکاوی نیست جزء فلسفه است.

فکر کنید یک هرمی از چیزهای جسمانی و هورمونی و مغز داریم که نوک هرم یک چیز ماوراءطبیعی است. تمام سیگنال‌ها از این پایین می‌رود به آن بالاها که مغز است و تحلیل می‌شود و می‌آید پایین. اگر آن نقطه‌ی بالای هرم رو هم بردارم از نظر ساینتفیک چیزی از دست نمی‌دهم مغز را نگاه می‌کنم که یک سیگنال‌های به سمتش می‌رود یا ازش می‌آید. حالا شما می‌توانید بگویید آن بالا یک conciseness غیر مادی وجود دارد که در فرآیندهای مغزی دخالت می‌کند یا همچین چیزی نیست. این قابل قضاوت از نظر ساینتیفیک نیست که در آن نقطه‌ی بالا چیزی جز فعالیت‌های مادی وجود دارد یا ندارد. ساینس به نظر من هیچ وقت نمی‌تواند به این نتیجه برسد که آن بالا نقطه‌ی غیر مادی هست یا نیست. ساینس مطالعات خودش را دارد که این سیگنال‌ها در مغز چطور پردازش می‌شوند و اگر هم متوجه نشود که بعضی از این مکانیسم‌ها چگونه است هیچ‌وقت نمی‌گوید که یک چیز غیرمادی آنجا وجود دارد یا حتی ندارد.

اداعاهایی که راجر پنروز در مورد non-computational بودن فعالیت‌های مغز انسان کرد با یک استدلال‌هایی می‌گوید که ذهن ما non-computational کار می‌کند ولی همه‌ی فیزیک ما computational است. پس باید دنبال قانون‌هایی در فیزیک بگردیم که ریاضیات‌شان non-computational باشد. این استدلال خیلی استدلال جالبی است. کجای فیزیک است که ابهام دارد؟ Quantum Gravity. پنروز پیشنهادش این است که آنجایی که قوانین این حیطه را بررسی می‌کند دنبال معادله دیفرانسیل و ریاضیات computational نباشیم.

تبادل اطلاعات بین ناخودآگاهی و محیط خارج

نکته‌ی سوم این است که اگر سیستم بیولوژیک ما انباشته از information است که ما به عنوان ناخودآگاه در نظر می‌گیریم و به وضوح می‌بینیم که محیط خارج با محیط داخل information مبادله می‌کند، آیا می‌توانم امیدوار باشم که ناخودآگاه من information‌های بیرون از خودش را هم جذب و تحلیل و حتی وارد به خودآگاهی کند. این تصور دیگر خیلی غیر فرویدی است. این اقیانوس دارد کم‌کم وصل می‌شود به اقیانوس‌های دیگر. اگر فیزیکی نگاه کنید این امکان وجود دارد. عجیب‌ترین بخش نظریه یونگ که به شدت اعتراض‌های آکادمیک داشته این قسمت بوده. که یونگ معتقد بوده که ما با ناخودآگاه خود با آگاهی جهانی در ارتباط هستیم. یونگ به عنوان مثالی از چنین فرآیندهایی از شیوه‌ی فراموش‌شده‌ای که تکیه کردن به ناخودآگاه به عنوان یک فن در جهان غیر مدرن متداول بوده از سرخ‌پوست‌هایی یاد می‌کند که اصطلاحی داشته‌اند به عنوان مرد بزرگ. درون هر انسانی یک مرد بزرگ زندگی می‌کند که همه چیز را می‌داند و انسان باید به حرفش گوش کند. اگر اشتباه نکنم، یونگ در کتاب انسان و سمبل‌هایش در مقاله‌ای که خودش نوشته که یک آیین تشرف طولانی وجود دارد که جوان‌ها باید بروند و در جنگل زندگی کنند. نکته این است که این آدم در این دوران یاد می‌گیرد که به حرف‌های مرد بزرگ گوش کند. اعتقاد آن‌ها این بوده که مرد بزرگ وقوع طوفان را گزارش می‌دهد. اینکه شکار در کدام طرف هست را می‌گوید. در افسانه‌های یکی از قبایل سرخپوستی در مورد اینکه چطور این محل زندگی را پیدا کرده‌اند آمده که اجدادشان در یک جزیره‌ی یخ‌زده زندگی می‌کردند که هوا آنقدر سرد شده بود که زندگی ممکن نبود. مرد مقدس در رویا دید که قایق ساخته‌اند و به سمت خاصی رفته‌اند و به یک سرزمین بسیار سرسبز و خوبی رسیده‌اند. این ظاهرا ماجرای رفتن از Greenland به آمریکاست.

دنیای مدرن دنیایی است که ما بی‌نهایت به خودآگاهی خود اتکا می‌کنیم و از الهام‌های درونی استفاده نمی‌کنیم. یونگ به احترام به این فرهنگ‌های غیرغربی و غیرمدرن نگاه می‌کند. همین وجود آگاهی کیهانی به دلیل اینکه به عنوان یک چیز بدیهی و تئوریزه شده در هندویسم و ادیان شرقی وجود دارد یونگ را به مطالعه‌ی این ادیان علاقه‌مند کرد. از دیدگاه این ادیان آگاهی کیهانی‌ای وجود دارد و قرار است که ما آگاهی خود را در این آگاهی کیهانی حل کنیم و متصل بشویم. وحدت وجود و رسیدن به خدا که در ادیان ابراهیمی وجود دارد در آنها شکل متفاوتی دارد. آگاهی کیهانی وجود دارد که من قرار است به آن متصل شود. این آگاهی کیهانی شخصیتی ندارد که بشود باهاش ارتباط برقرار کرد و ازش چیزی خواست یا دعا کرد. بیشتر مثل یک واقعیت scientific می‌ماند. بیرون ما یک منبعی عظیمی از علم و آگاهی وجود دارد و ما براساس یک سری فرآیندهای طریقت عرفانی می‌توانیم ناخودآگاه و خودآگاه خود را به آن وصل کنیم و به کمال برسیم. این خیلی برای عرفا یا فلاسفه شاید جالب باشد ولی در مباحثی که ما اینجا مد نظر داریم خیلی به درد ما نمی‌خورد.

یونگ معتقد است که information در جهان وجود دارد همانطور که فیزیکدان‌هایی وجود دارند که سعی می‌کنند اینطوری نگاه کنند مخصوصا به مکانیک کوانتم. به نظر من حرف‌های فروید و یونگ و لکان را می‌توان با هم هماهنگ کرد. فروید ارتباط بین جزیره و اطرافش را بررسی می‌کند. به نظر من سه‌گانه‌ی فرویدی و همین‌طور مکانیسم‌های دفاعی فروید بسیار ارزشمند هستند و باید حتما حفظ شوند.

چگونگی جریان اطلاعات از ناخودآگاهی به خودآگاهی

سوال اول این بود که مکانیسم انتقال اطلاعات از ناخودآگاه به خودآگاه چگونه است؟ آیا همانطور که جریان طبیعی information از والد به خودآگاهی در قالب زبان است آیا جریان اطلاعات از ناخودآگاهی به خودآگاهی هم در قالب زبان است؟ اصولا والد شخصیت زبانی دارد یک گزاره‌هایی می‌گوید که در ذهن ما حک شده بدون اینکه تحلیلی رویش انجام شده باشد. معمولا این اطلاعات والد در زمانی که ما قدرت تحلیلی نداشتیم در کودکی در ذهن ما حک می‌شوند.

یک ایده‌های خوب این است که بیایید به لحظه‌هایی نگاه کنید که خودآگاهی خاموش است و ناخودآگاهی فعال است و ببینید که اگر informationی دارد رد و بدل می‌شود و ناخودآگاهی در چه سطحی دارد فعالیت انجام می‌دهد. در سطح زبانی انجام می‌دهد یا نه؟ نمونه‌ی خیلی واضحش رویاست و از نظر یونگ اسطوره‌هاست. اسطوره‌ها به اصطلاح یونگی رویاهای دسته‌جمعی هستند، اولا از طرفی آنقدر خارج از منطق هستند که به‌نظر نمی‌رسد فعالیت‌های خودآگاه در آنها نقش دارد و جمعی هستند برای اینکه یک نفر آنها را نقل نمی‌کند، در طول تاریخ آدم‌های مختلف چیزهایی به آنها کم و زیاد می‌کند تا با روحیه‌ی یک ملت هماهنگ می‌شود. این ویژگی در هنر فلکوریک هم است. با گوش کردن یک موسیقی محلی واقعا می‌شود روح آن مردم را لمس کرد دلیلش هم این است که یک نفر که آن را نساخته،‌ اگر موسیقی با روحیه جمع هماهنگ نبود باقی نمی‌ماند.

یونگ نهایتا از بررسی رویاها و اسطوره‌ها و آیین‌های قومی کلا به این نتیجه می‌رسد که نحوه‌ی تبادل اصلی اطلاعات از ناخودآگاه به خودآگاه جنبه‌ی نمادپردازی دارد. و زبان ناخودآگاه یک زبان نمادین است. عین همین حرف را فروید هم می‌زند. اما فروید و یونگ در مورد علت گفتن این حرف مشترک از هر نظر با هم دیدگاه متفاوتی دارند. فروید علت اینکه چرا رویا به صورت نمادین ظاهر می‌شود را این می‌داند که رویا می‌خواهد سانسور انجام دهد. ناخودآگاه می‌خواهد چیزی را به خودآگاه منتقل کند. آرزویی وجود دارد و من می‌خواهم آرزوی خود راببینم ولی آن آرزو ممکن است آرزوی وحشتناکی باشد. و اگر من آن آرزو را به صراحت ببینم ممکن است از رویا بیدار شوم. یکی از امکان‌هایی که رویا خواب را از بین نبرد این است که آن آرزویی که تحقق پیدا می‌کند فرم سمبلیک به خودش بگیرد. در دیدگاه فرویدی علت اصلی اینکه زبان ناخودآگاه چه رویا چه اسطوره‌هایی مثل ادیپ شهریار نمادین است پدیده‌ی سانسور است. ناخودآگاه می‌خواهد غیرمستقیم حرفش را بزند. درحالیکه یونگ اصلا این‌طور نگاه نمی‌کند. این زبان نمادین، زبان ویژه‌ی ناخودآگاه است. این زبان نمادین تا حدود زیادی مشترک بین همه‌ی انسان‌هاست. این زبان درونی بیشتر حالت تصویری دارد و کمتر حالت computational که زبان سمبلیک معمولی ما دارد. باید به این زبان به عنوان یک زبان طبیعی‌تر نگاه کرد و زبان‌هایی که ما در کودکی یاد می‌گیریم مصنوعی‌ترند.

همه‌ی اطلاعات از نظر یونگ اینطوری منتقل نمی‌شود. یک بخش وسیعی از اطلاعات ناخودآگاه بخش مربوط به غرایز هست. اون جنبه‌هایی که مستقیما روی احساسات و عواطف ما تاثیر می‌گذارد. مثلا فرض کنید به شما احساس بد یا خوبی دست می‌دهد. یک روزی اصلا نمی‌دانید که چرا اینقدر خوشحالید یا اینقدر گرفته‌اید. و ممکن است اینها به یک سری فرآیندهای خیلی عمیق ناخودآگاه ربط داشته باشد. اینکه احساسات ما و غرایز ما مستقیما تحت تاثیر ناخودآگاه قرار می‌گیرد یک نوع انتقال اطلاعات است. وقتی احساس بدی به شما دست می‌دهد مثل این است که ناخودآگاه به شما یک اطلاعاتی منتقل می‌کند که یک چیزی اینجا بد است. ولی این خیلی دور از کلام است.

علاقه‌ی بیشتر یونگ برای اینکه بیشتر می‌توان اطلاعات بیشتری از آن درآورد مطالعه‌ی آن بخش‌های نمادین است چرا در ناخودآگاه جمعی حقایق بیشتری ممکن است متمرکز شده باشد. بنابراین اینکه بیشتر یونگ روی جنبه‌ی نمادین ناخودآگاه بیشتر کار کرده معنی‌اش این نیست که همه‌ی محتویات ناخودآگاه این است. قسمت نمادین برای یونگ جالب‌تر بوده.

اگر سوال این است که information چطوری به خودآگاه منتقل می‌شود. جواب این است که بخش بسیار عمده توسط احساسات و عواطف و چیزهایی که حتی جنبه‌ی نمادین هم ندارند و خیلی مستقیم هستند ولی یک بخش دیگر که بخش جالب‌تر هم هست یک شاهراهی هست که ما را می‌تواند همانطور که فروید هم می‌گفت به محتویات ناخودآگاه و مکانیسم‌های روانی خودمان آگاه کند. این آن بخشی است که وقتی به آن نگاه می‌کنید آرکتایپ‌ها را می‌بینید. در دیدگاه یونگی این‌ها مکانیسم‌های بیماری نیستند. مکانیسم‌هایی هستند که همه‌ی ما در وجودمان داریم.

چیزی که یونگ به آن می‌رسد و خیلی هم مهم است این است که حتی نمی‌توان گفت که ناخودآگاه نماد تولید می‌کند. یونگ می‌گوید که در ناخودآگاه ما ظرف‌های تولید می‌کند که در آن ظرف‌ها نمادها می‌توانند جای بگیرند. مثل اینکه آمادگی تولید یک سری نمادها در ناخودآگاه تولید می‌شود. به عنوان مثال وقتی حرف از آرکتایپ می‌زند اون بخش‌های خاصی از ناخودآگاه هستند که خوب است به آن‌ها اسم محتویات ناخودآگاه ندهیم بیشتر شبیه ظرف هستند تا شبیه چیزی که توی ظرف هستند. ولی بالاخره این ظرف‌ها همیشه توسط یک محتوایی پر می‌شوند.

مثال خیلی خوب آرکتایپ آنیما و آنیموس است. آنیما اشاره به اون ویژگی‌های زنانه و تصوری از زن که درون هر مرد هست دارد است و آنیموس برعکس. حالا این می‌تواند به صورت یک سری تصورات خاصی که مرد از یک زن ایده‌آل دارد و همان تصورات هماهنگ هستند با خصال زنانه‌ای که مرد از خودش نشان می‌دهد. انگار هر مردی ویژگی‌های زنانه‌ای دارد. این برمی‌گردد به آن شکلی که آنیما به خودش گرفته. همانطوری که یک بچه تصوری از غذا دارد و مکانیسم‌های ناخودآگاهی هستند که چطور به دنبال غذا بگردد و آن رو قورت دهد و ... به همین ترتیب وقتی یک مردی در حال رشد است و به بلوغ می‌رسد و هورمون‌های جنسی‌اش به حد استانداردی می‌رسد،‌ یک احساس و تصوراتی ایجاد می‌شود که انگار منتظر است توسط یک زنی پر شود حتی اگر این مرد در زندگی‌اش زنی را ندیده باشد اولین باری که زنی را می‌بیند تصویر آن زن در ظرف آنیمایی‌ش قرار می‌گیرد. نمی‌توانیم بگوییم که اگر قبلا زنی را ندیده باشیم ناخودآگاه تصویری از زن را ایجاد می‌کند، ولی جای خالی‌ای برای اینکه همچین تصویری بوجود بیاید را ایجاد می‌کند. و ما منتظر اینکه آنیمای ما توسط چنین تصویری پر شود هستیم. به طور طبیعی ظرف آنیمای من توسط مادرش پر می‌شود. بعد در طول زندگی براساس تجربه‌ای که با جهان خارج و زن‌ها دارد محتویات آنیما تغییر شکل می‌دهد. مثلا در مورد آنیما یونگ از اسطوره‌ها و رویا انواع و اقسام شکل‌هایی که آنیما می‌تواند به آن شکل درآید را جمع کرده. مثلا زن نابودکننده. مثل اینکه این ظرف توسط یک سری محتویاتی که stability خاصی دارند پر می‌شود. آنیماهای آدم‌های مختلف را که بررسی کنید انگار که محتویات آن حول یک سری نقاط تعادل خاصی جمع می‌شوند. مثلا مریم مقدس یک شکل خیلی متعالی از آنیما است. همین الان آدم‌هایی هستند که آنیمای‌شان گرایش دارد به زن جادوگر بنابر تجربیاتی که در زندگی‌شان داشته‌اند و در رویاهای‌شان هم ممکن است که زنانی با ویژگی‌های خاص ببینند. نمی‌توان گفت که ناخودآگاه این فرد این تصور نمادین زن جادوگر را خلق کرده. بلکه ظرفی بوجود آورده و مکانیسم‌هایی که آن نقاط تعادل را می‌دهند ولی تجربیات شخصی آن آدم هست که آنیما را پر می‌کند.

مطالعه‌ی آرکتایپ یعنی اینکه انواع و اقسام حالت‌هایی که آرکتایپ به خود می‌تواند بگیرد را بشناسیم و این در مطالعه‌ی آدم‌ها موثر است. مثلا در تحلیل فرهنگی یک اثر هنری به راحتی می‌توانید ببینید که مثلا در آثار فلینی، کارگردان خیلی معروف، یک آنیمای خیلی خاص ظاهر می‌شود^[۱]. می‌توان گفت که فلینی تحت آرکتایپ آنیما زندگی می‌کند و همه‌ی آثارش بیان حس آنیمایی است. و این آنیما یک فرم‌های خاصی دارد و می‌شود در مورد نحوه‌ی تحولش در طول زمان بحث کرد.

از نظر یونگ آرکتایپ‌ها متنوع هستند و امکان ترکیب با هم دارند. بنابراین اگر بتوانیم حالت‌های اصلی آرکتایپ را بشناسم بعد می‌توانم چهره‌های عجیب و غریب در بعضی از اسطوره‌ها را تحلیل کنم. مثلا از ترکیب آنیما در این حالتش با یک آرکتایپ دیگر در یک حالت تعادلش فلان چهره ظاهر شده. یکی از مهم‌ترین جاهایی که تئوری یونگ را مرتب به کار می‌برند در تحلیل آثار هنری است برای اینکه خیلی از صورت‌های نمادین کهن که در اسطوره‌ها هست در آثار هنری هم به طور ناخودآگاه ظاهر می‌شوند. جلسه‌ی آینده یک مقدار بیشتر در مورد مکانیسم بوجود آمدن آرکتایپ‌ها و همین‌طور در مورد آرکتایپ‌های مهم بیشتر صحبت می‌کنیم.

مراجع :

1. ↑ The Anima in Film

منبع : روانشناسی و فرهنگ

مقدمه‌ای بر رویکرد ما در این جلسات

چون یونگ نظریه‌پرداز نیست آنقدری که فروید نظریه‌اش را بر اساس اصولی بیان می‌کند، ما که در دانشکده‌ی‌های فنی ذهن نظریه‌پردازی داریم و با تئوری‌های بیان شده در قالب اصل موضوعه راحت‌تریم روایت نظریه‌وارتری از نظریه‌ی یونگ ارائه می‌کنیم. شاید یک آدم یونگ شناس خیلی حرفه‌ای اعتراض کند که این نحوه‌ی بیان در آثار یونگ نیست. ما اینجا رسما می‌گوییم که نحوه‌ی بیان ما همان نحوه‌ی بیان یونگ نخواهد بود.

ما هدف‌مان این خواهد بود که اولا روایت اصولی‌تری از یونگ داشته باشیم و ثانیا بگوییم که پذیرفتن تئوری یونگی با فرویدی لزوما تعارض ندارد به این صورت که نشان دهیم که مدلی می‌توان برای روان انسان پذیرفت که شامل مولفه‌های یونگی و فرویدی باشد. و همه‌ی این کارها در جهت استفاده در نقد فرهنگی خواهد بود نه روان‌درمانی.

کارهای یونگ از حالت روان‌درمانی‌ای که در ابتدای کارش داشته خارج شده شاید یک حالت انسان‌شناسی بیشتر پیدا کرده روی اسطوره‌ها مطالعه کرده و نقد فرهنگی انجام داده و در مورد یی‌چینگ تحقیق کرده. خلاصه اینکه حجم کار زیاد ولی پراکنده‌ای دارد و هیچ‌وقت به قسمت نظریه‌پردازی آن به اندازه‌ی کافی نپرداخته.

ناخودآگاه در نگاه یونگی

هویت ناخودآگاه در یونگ به چیزی که همیشه وجود داشته نگاه می‌شود و این جزیره‌ی خودآگاهی است که در اقیانوس ناخودآگاهی ظاهر می‌شود - برخلاف فروید. و دیگر ناخودآگاهی صرفا عامل بیماری نیست. ناخودآگاهی یونگ منبع معرفت است. رویا یک پدیده‌ی روان‌نژندی نیست. در فروید به ناخودآگاه به عنوان عامل بیماری نگاه می‌شود. و نحوه‌ی درمان فرویدی این است که آن چیزی که در پستوی ناخودآگاه قرار گرفته و دیگر انرژی‌ای که حول آن در آنجا جمع شده زیاد است را به خودآگاهی بیاوریم. بنابراین روند انتقال اطلاعات از خودآگاه به ناخودآگاه یک روند بیمار است. سرکوبی خواسته‌های دست‌نیافته است. ولی مقام ناخودآگاه در نظریه‌ی یونگ چیز دیگری است.

شروع بحثی از میان جمع در حمایت از فروید. جواب: .... یونگ در زمان خود در زمان ظهور نظریه‌ی روانکاوی از لحاظ آکادمیک خیلی سرشناس‌تر از فروید بوده فروید قبل از اظهار نظریاتش دستیار بروئر بوده عصب‌شناسی خوانده بوده. این هم معنی‌اش بی‌سواد بودن فروید نیست. عصب‌شناسی خوانده بوده و بعدا به روانکاوی علاقه‌مند شده بود. و بعدا به‌خاطر نبوغی که در نظریه‌پردازی داشته آنقدر مطرح شده. یونگ پس از جدا شدن از فروید به علت فراتر بودن از زمانش از حدود آکادمیک موجود فراتر رفته نه اینکه خود قبلا موقعیت آکادمیکی نداشته و شیادی را شروع کرده باشد. ضمن اینکه نظریه‌پرداز بودن نقطه‌ی قوت فروید و نظریه‌پرداز نبودن نقطه‌ی ضعف یونگ است ولی همان‌طور که در جلسات قبل گفته شد اینکه همیشه سعی شود که در هر حیطه‌ی جدید علم به اصول علمی خاصی reduction انجام شود در حال حاضر دیگر پسندیده نیست بنابراین از یک دیدگاه هم reductionist نبودن یونگ در حیطه‌ی مثل روانکاوی که یک حیطه‌ی خیلی سطح بالاتر نسبت به علوم دیگر است نوعی مزیت هم است. لکان و یونگ هر دو آدم بزرگی بودند. فروید به شدت سعی‌ش این بوده که روانکاوی را به اصول زیست‌شناسی reduce کند و اینکه از نظر آکادمیک نقطه‌ی قوت بوده دیگر در سال ۲۰۰۷ نقطه‌ی قوت محسوب نمی‌شود. یک مقاله‌ای از هاوکینگ هست به نام ایده‌های یک reductionist خجالت نزده ^[۱]. می‌بینید که این یعنی reductionist بودن در محیط فلسفه‌ی علم و حتی دانش فیزیک خجالت‌آور است. آن زمان reductionist بودن یک اصل بوده اینکه روانکاوی به عصب‌شناسی برگردانده شود کار خیلی ارزشمندی محسوب می‌شده. اگر ببینید که در Britanica در در مورد یونگ فقط در مورد روان‌درمان‌گری نوشته شده می‌تواند به این علت باشد که آن را به یک روان‌درمان‌گر داده‌اند او هم در مورد کارهای روان‌درمان‌گرانه‌ی یونگ نوشته. در حال حاضر کلینیک‌های رفتاری و شناختی که خیلی متداول هستند و کمتر کلینیک‌هایی می‌بینید که با روش‌های شناختی فرویدی و یونگی کار کنند. در عین حال که اینها به موفقیت‌هایی در روان‌درمانی رسیده‌اند که مثلا یونگ و فروید به آن نرسیده‌اند ولی مدلی برای رفتار انسان ندارند بنابراین کاری جز درمان نمی‌توانند انجام دهند انگار که شیوه‌های عملی درمان کشف کرده‌اند. ما سعی می‌کنیم که به یک مدلی برسیم که هرسه‌ی فروید و یونگ و لکان را در خود جا دهد. این سه مدل ذاتا با هم در تضاد نیستند. ما دنبال نظریه‌ی نه چندان صریح یونگ که به درد نقد می‌کنند و جنبه‌ی مدل‌سازی روان دارند کار داریم. در فروید این مدل‌سازی خیلی واضح است ولی در یونگ به طور تلویحی این مدل وجود دارد. مدلی که در آن رشد جانشین لذت به معنای فرویدی می‌شود. شاید یونگ صریحا هیچ‌وقت نگفته باشد که در مدل من رشد جانشین لذت می‌شود. وقتی یونگ به آرکتایپ self معتقد است و آن را مرکز روان می‌داند بنابراین به طور تلویحی رشد را محور روان می‌داند. نوشته‌ای از فروید در مجله‌ی ارغنون هست که جزء آخرین نوشته‌های فروید است و در آن سعی کرده که تمام نظریه‌هایش را جمع کند. از آن می‌شود به عنوان مرجعی از کارهای فروید استفاده کرد. در جلسات مربوط به reduction یک ایده‌ای مطرح شد که اصولا چرا reduction باید به سمت فیزیک انجام شود. اگر آن را بفهمید می‌توانید ببینید که چرا کار یونگ موجهی در روانکاوی است که اصلا ایده‌ی نظری نداشته باشیم ایده‌ی reduction نداشته باشیم. سعی کنیم که fact جمع کنیم شاید بر اساس آن بتوانیم علوم قدیمی را ترمیم کنیم فرض را بر این نگذاریم که فیزیک ما درست است.

رشدمحوری - جنبه‌ی دوم تفاوت اساسی دیدگاه یونگ با فروید

نهایتا می‌توان دید که میل به رشد جانشین میل به لذت فرویدی می‌شود. یونگ معتقد است که مثل تمام حرف‌هایش این نظریه را بر اساس تجربه بوجود آورده. در مرکز وجود انسان عاملی وجود دارد - چیزی که یونگ به آن آرکتایپ self می‌گوید - که به طور مداوم احساس و حتی به نوعی افکار ایجاد می‌کند که ما را مجبور می‌کند که مسیر رشد را طی کنیم. اگر کودک غذا می‌خورد به هدایت self است. اگر از چیزی لذت می‌برد مثل اینکه self تشخیص می‌دهد. self به هرچیز لذت‌بخشی فرمان نمی‌دهد - یونگ با این اغراق که فرمانی از self صادر شود صحبت نمی‌کند. اگر در زندگی مسیر رشد جسمانی متوقف شود مثلا در جایی بدنیا آمده باشید که غذاهای مطبوعی نمی‌خورید self واکنش نشان می‌دهد، اگر شما در شرایطی زندگی می‌کنید که تحرک‌تان کم است و بنابراین مانعی در رشد جسمانی در کودکی شده self دخالت می‌کند ممکن است در نشستن و تکان نخوردن لذتی باشد ولی self این لذت را نمی‌پذیرد. اگر لطمه‌ای به رشد انسان می‌خورد به هر معنایی چه از نوع جسمانی و چه از نوع روانی. همان‌طوری که از زمان کودکی احتیاج به طی یک مسیر برای حداکثر رشد جسمانی داریم یک سری مکانیسم‌های روانی درون ما وجود دارد که باید رشد کنند و به جایی برسند. این ممکن است در ظاهر پیدا نباشد بعد از بلوغ خیلی آدم‌ها به‌نظر می‌رسد که به یک حالت طبیعی و استاتیک رسیده‌اند ولی یونگ معتقد است که در عالم درون رشد تا یک مقصد خیلی طولانی ادامه دارد و self عامل کنترل کننده‌ی رشد است. یونگ self را از آرکتایپ‌های اصلی می‌داند. در دیدگاه فرویدی انسان دنبال لذت است و تکامل داروینی انسان را به جایی رسانده که آن چیزهایی که برایش لذت‌بخش هست برایش خوب هم هست. لذت و مینمم کردن تنش است که عامل اصلی تصمیم‌گیری است و روند تکاملی کاری کرده که این لذت و درد با مسایل تکاملی مربوط است. من به عنوان یک موجود زنده تنش خود را مینیمم می‌کنم و این به طور خودکار باعث می‌شود که به یک رشدی هم برسم از بیماری و عامل‌های مضر دوری کنم ولی در نهایت پایین بودن تنش است که اصل است مانند یک جسم فیزیکی که می‌خواهد در پایین‌ترین نقطه‌ی پتانسیل قرار بگیرد. سلسله اعصاب می‌خواهد خودش را در مینیمم انرژی نگاه دارد. بنابراین سیگنالی برای رشد صادر نمی‌شود رشد جنبه‌ی ثانویه دارد. اگر جایی بتوان تنش را مینیمم کرد و تنش مینمم در جهت رشد نباشد در درون من مخالفتی پیش نمی‌آید. بسته به اینکه ما چقدر قبول داشته باشیم که طبیعت طی روند تکامل ما را به صورت یک شاهکار درآورده که پایین بودن تنش سلسله اعصاب دقیقا منطبق با تمام مقتضیات تکامل فردی ما هست خوشبین باشیم می‌توانیم بگوییم انگیزه‌های رشد و لذت با هم منطبق یا غیر منطبق هستند. ممکن است بگوییم جاهایی هست که از چیزی لذت می‌بریم ولی منطبق بر رشد ما نیست ولی طبیعت نتوانسته آنجاها را درست کند.

نظریه‌ی فروید فاقد الگوی کمال یا انسان کامل است. انگار که مکانیسم سالمی در روان ما وجود ندارد. اگر یک هنرمند با والایش غریزه‌ی جنسی آن را به زیبایی‌شناسی تبدیل کرد آیا این نشانه‌ی سلامت است یا بیماری و سرکوب غریزه‌ی جنسی. آیا یک آدم بی‌بندبار آدم سالم است؟ نه فروید این را نمی‌گوید. اصولا نظریه‌ی فروید فاقد روانشناسی کمال است. وقتی روان‌شناسی را به فیزیک و شیمی reduce کنید مفهوم کمال معنا ندارد. در واقع می‌توان گفت تمام کسانی که سعی می‌کنند الگوی رشد و کمال به نظریه‌ی فروید اضافه کنند دارند از ایده‌های فرویدی تخطی می‌کنند. ایده‌های فرویدی به ذات نمی‌توانند شامل روانشناسی کمال باشند. نظریه‌ی تکامل اسمش به زبان فارسی تکامل است در زبان انگلیسی تطور است. نمی‌تواند گفت طبیعت به سمت تکامل پیش می‌رود می‌توان گفت به سمت پیچیدگی پیش می‌رود یا به سمت سازگاری بیشتر موجود زنده با محیط پیش می‌رود. کمال معنا ندارد. شما می‌توانید در فیزیک بگویید که این سیستم از آن سیستم رشد یافته‌تر است؟ ایدئولوژی اصیل یا هنر اصیل در نظریه‌ی فروید معنا ندارند.

معیار برای مقایسه‌ی دو نظریه‌ی مختلف

یونگ به طور ذاتی دیدگاهش شامل ایده‌ی رشد و ایده‌ی کمال و نهایتا ایده‌ی انسان کامل است. یونگ تحت عنوان فرآیند فردانیت به رشد روانی انسان و رسیدن به مقصدی که self به آن راهنمایی می‌کند اشاره می‌کند. انگار که در self یک ایده‌آلی از رشد و کمال وجود دارد که از اول در آن برنامه‌ریزی شده و در تمام زندگی سیگنال‌هایی از آن دریافت می‌شود که ما درست می‌رویم یا نه. نکته‌ی مهم این که این هسته‌ی مرکزی روان انسان است. رشد و کمال بخش مرکزی روان انسان است. قضاوت ارزشی که مثلا چون من خوشم می‌آید که الگوی کمال برایم معرفی بشود و یونگ این کار را کرده پس از فروید بهتر است، قضاوت قابل قبولی نیست. مدلی علمی مدلی است که factها را بهتر توجیه می‌کند.

در قرن نوزدهم همه احساس خوبی دارند که توسط تئوری نیوتن همه چیز را فهمیده‌اند و خیلی هم دوست‌ش دارند. ولی factهایی پیدا می‌شوند که مجبور می‌شوند آن را کنار بگذارند. شما ممکن است reductionist باشید و از نظریه‌ی فروید خوش‌تان بیاید. اینها علایق شخصی است و هیچ ارزشی ندارد. نظریه‌های علمی را برای مقایسه با یکدیگر عرضه می‌کنند به موارد تجربی تا ببینند کدامیک از پس factها بهتر برمی‌آید.

مثلا می‌توان گفت که فروید از اصولی تبعیت کرده که رد شده‌اند و این نقطه‌ی ضعف اساسی است. می‌توان گفت یک نظریه‌ی علمی ضعیف است وقتی مبنای کارش ضعیف است یا اینکه وقتی با موارد تجربی آزمایش می‌شود بگوییم که خوب موارد تجربی را توضیح نمی‌دهد.

دانسته‌های تجربی برای ساخت نظریه

در مقایسه‌ی نظریه‌ی یونگ و فروید باید دنبال چنین چیزهایی باشیم. کسی که می‌خواهد نظریه‌پردازی کند اول مجموعه‌ای fact در برابرش می‌گذارد که مدل علمی‌ای که می‌خواهد درست کند این factها را توجیه کند. نیوتن نظریه‌اش را طوری ساخت که قوانین کپلر را بشود از آن نتیجه گرفت. چرا گفت قانون جاذبه با عکس مجذور شعاع رابطه دارد؟ برای اینکه می‌دانست مدارها بیضوی هستند اگر عکس مجذور شعاع نباشد مدار بیضوی در نمی‌آید.

اصولی که پذیرفته شده

هر کسی قطعا یک سری اصول را می‌پذیرد که حتی شاید خودش هم بعضی از آنها را نداند. ممکن است بعدا بفهمیم که اقلیدس یا نیوتن اصولی را داشته‌اند که پذیرفته‌اند و رسما در نظریه‌ی خودشان بیان نکرده‌اند. همه‌ی نظریه‌پردازها همیشه مجموعه‌ی اصول بیان نکرده‌ای هم دارند.

قطعا نظریه‌پردازها در یک طیف قرار می‌گیرند کسانی که به factها بیشتر توجه می‌کنند تا کسانی که به نظریه‌پردازی و اصول بیشتر توجه می‌کنند. در جمع آکادمی یونان سال‌های طولانی یکی از بحث‌های جذاب این بود که اگر یک سنگی از بالای دکل کشتی به پایین انداخته شود مسیرش چیست. گاموف می‌گوید در تمام سال‌ها کسی این را آزمایش نکرد. اصلا یک جور تقلب حساب می‌شد. می‌خواستند ببینند آیا می‌توانند با اصول عقلی اثباتی بیاورند که همچین مسیری دارد. مثل تقلب است که کسی آزمایش کند که مسیر چیست بعد اصول‌ش را جوری بچیند که این مسیر درآید. مهم استدلال کردن برای‌شان بوده. طبیعات را می‌خواندند تا ذهن‌شان برای استدلال‌های انتزاعی فلسفی آماده شود. بعضی فکر می‌کنند که این واژه‌ی متافیزیک یعنی ماورای طبیعت یکی فرشته‌ها و اینها. فیزیک پیش‌نیاز متافیزیک بوده و متافیزیک یعنی بعد از فیزیک. مابعدالطبیعه یعنی اولا فیزیک می‌خوانید و بعد از داشتن تجربه‌ی کافی توانایی فهم مابعدالطبیعه را بدست می‌آورید.

یونگ آدم به شدت تجربه‌گرا و در جستجوی fact است و فروید نظریه‌پرداز و reductionist است. سعی خواهیم کرد که نکات مثبت هردو را در این جلسات با هم جمع کنیم.

نظریه‌پردازی برای ناخودآگاه یونگ

توضیح می‌دهیم که چرا ایده‌ی ناخودآگاه یونگ مستقل از ارائه‌ی هیچ fact تجربی‌ای ایده‌ی خوبی است و چرا یک base ناخودآگاه داریم که منجر به دانش می‌شود. فعلا روی قسمت رشد آن تاکیدی نداریم.

مکانیسم‌های حیاتی سرشار از information هستند

یک انسان به عنوان یک موجود زنده که یک ارگانیمسم زنده در نظر بگیرید. ما می‌دانیم که که مجموعه‌ای از هورمون‌ها وجود دارند که روی عواطف ما تاثیر می‌گذارند. تمام موجودات زنده سطح هورمون‌های خود را در یک نقطه‌ی تعادل نگاه می‌دارند. مثلا اگر آدرنالین همراه با ترس زیاد شود موجود زنده رفتارهایی می‌کند که ترس و آن هورمون کاهش یابد تا به وضعیت تعادل برگردد. بدن یک طوری کار می‌کند بنابراین یک سری مقتضیات خاصی دارد. ما در اوایل قرن بیست‌ویکم در مورد ارتباط‌هایی که بین حالت‌های روانی ما و وضعیت فیزیولوژیک خیلی بیشتر از اطلاعاتی که در زمان یونگ و فروید داشتیم داریم. پس یک مکانیسم‌های جسمانی وجود دارند که به حالت‌های روانی ما مربوط‌ند - مقدم و موخر بودن آن هم مهم نیست. می‌توان با تزریق یک هورمون حالت‌های روانی ایجاد کرد و می‌دانیم که حس‌ها به طور طبیعی به افکار ارتباط دارند و کسی که احساس‌های خاصی در او ایجاد شده افکار متناسب با آن در ذهن‌ش ایجاد می‌شود. آدم‌های افسرده افکار افسرده هم پیدا می‌کنند. آدمی که آدرنالین خیلی زیادی چه به دلیل بیماری یا تزریق یا قرار گرفتن در شرایط ترس افکار ترسناکی هم پیدا می‌کند که با افکار یک آدم عادی متفاوت است ممکن است خواب‌های وحشتناک ببیند تصورات عجیبی دارد و ... نمی‌توان گفت که با تزریق یک هورمون می‌شود فکر خاص یا تصور یک موجود خاصی را در فرد بوجود آورد ولی می‌توان گفت که فرد را می‌توان آمده‌ی یک مجموعه‌ی تصورات خاص کرد. وضعیت جسمانی و فیزولوژیک آمادگی پیدا شدن یک سری افکار و تصورات را می‌تواند کم یا زیاد کند. واضح هست که وضعیت جسمانی روی مغز و مکانیسم‌های روانی فرد تاثیر می‌گذارد. حتی با اعتقاد به روح باز هم این حرف‌ها صادق است چرا که به هرحال روح در تعامل با جسم قرار گرفته (در دیدگاه یونگی اسطوره‌ها و دین محترم هستند چون از یک فرآیند باستانی تولید شده‌اند ولی این حرف‌ها به معنای اعتقاد یونگ به دین نیست در نقطه‌ی مقابل فروید قرار دارد که دین را به نوعی نتیجه‌ی پدر کشی اولیه می‌داند و انگار که دین در نگاه فرویدی احترامی ندارد و اوهامی دانسته می‌شود که بهتر است از دست آنها خلاص شد. فروید کتاب معروفی به نام «آینده‌ی یک توهم» دارد که در فارسی به «آینده‌ی یک پندار» ترجمه شده در آن تحت عنوان توهم به دین اشاره می‌کند.)

مکانیسم‌های روانی و عصبی و فیزیولوژیک و جسمانی ما به هم مربوط‌ند و یک سری حالت‌های تعادلی وجود دارد که ما میل داریم که در آنها قرار بگیریم. همانطوری که می‌دانیم که جسم‌مان به طور مداول سیگنال‌هایی می‌دهد که وارد آگاهی می‌شود مثلا سیگنال‌های لمس کردن و درد و ... وقتی که سیگنال درد صادر می‌شود مثل این است که بدن‌مان به ما می‌گوید فلان عضو دچار مشکل شده. به‌طور مداوم information از لایه‌های پایین جسم به لایه‌های خودآگاهی وارد می‌شود. اگر تعادل هورمون‌ها به هم خورده باشد توسط احساس بدی که پیدا می‌کنیم می‌فهمیم که در وضعی هستیم که برای ما مفید نیست. این ایده که تمام مکانیسم‌های جسمانی ما پر از information است از خیلی بدیهی است. در زمان یونگ مفهوم information جا نیفتاده بود. در neuroscience جدید مغز یک سیستم پروسس کردن information است.

خودآگاهی سوار بر اقیانوس مکانیسم‌های حیاتی است

این informationها که رد و بدل می‌شوند و به آگاهی ما فشار می‌آورد همه و همه آن چیزی است که یونگ به آن ناخودآگاه می‌گوید. ناخودآگاهی که بی‌نهایت انباشته از معرفت است. معرفتی که اگر لازم باشد به سمت خودآگاهی‌مان هم می‌آید. از این دیدگاه واضح است که ذهن ما روی اقیانوس ناخودآگاهی قرار گرفته اگر ناخودآگاهی را به این صورت مدرن تعبیر کنیم. روان ما روی یک سیستم information سوار است و خودش نوعی سیستم پردازش information است.

(کم‌کم information دارد به مفهوم مرکزی science تبدیل می‌شود. اگر به فیزیک علاقه‌مندید مقاله‌ی Quantum Mechanics as Quantum Information and only a little more از کریستوفر فوچز^[۲] توصیه می‌شود. مفهوم information دارد به مفهوم مرکزی science تبدیل می‌شود. بعد از پیشرفت Quantum Information بعضی می‌گویند که اشکال اصلی تئوری کوانتم این است که مفهوم Information به عنوان مفهوم پایه‌ای در نظر گرفته نمی‌شود اگر در نظر گرفته شود خیلی از مشکلات حل می‌شود و فقط یک خورده‌ی آن می‌ماند طبق ادعای نویسنده‌ی این مقاله.)

ناخودآگاه یونگی خیلی شبیه حرف‌هایی است که در neuroscience زده می‌شود. الان می‌دانیم که هم جهان بیرون و هم جهان درون پر از information است. در نگاه ۵۰ سال قبل information فقط به چیزی که در ذهن ما وجود داشت گفته می‌شد.

سوال از طرف جمع در مورد information که چیست. ایده‌های جالب در جواب: منظور ما همان information به معنای Shannon آن است. شانون در یک مقاله‌ای مفهوم information را مطرح کرده و موضوع را به انتها رسانده که امروز بسیار به آن مقاله ارجاع داده می‌شود. در بیوانفورماتیک مفهوم information در بیولوژی وارد می‌شود. در رشته‌ی DNA می‌گوییم که information وجود دارد و طی یک مراحلی این information آزاد می‌شود. امروز یک نظریه‌ی بزرگ Complexity داریم. نظریه‌ی Complexity با information theory کاملا ارتباط دارد مخصوصا از طرف کارهای خیلی جالب Chaitin. سوزوکی که برنامه‌های مستند علمی popular می‌سازد برنامه‌ی طولانی‌ای به نام راز ژن‌ها دارد که از تلویزیون پخش شد. برنامه‌ی ژنتیکش همیشه با قدم زدن او در یک محوطه‌ی بزرگ از فایل‌ها قدم می‌زد. information ساخته شدن هر عضوی و اینکه چطور کار کند در رشته‌ی DNA نوشته شده است.

حداقل ایده برای شروع این است که تا وقتی که سیستم خوب کار می‌کند نیازی به خودآگاهی نیست. لازم نیست سیستم به خودآگاهی حرف بزند یا به قول فروید سیستم در مینیمم تنش قرار دارد. وقتی از وضعیت تعادل خارج می‌شویم سیستم شروع می‌کند به انتقال information به ما تا ما کاری انجام دهیم برای مثال تصور کنید که یک بچه دستش را به بخاری چسبانده سیگنالی برای قسمت پیش‌آگاهی او فرستاده می‌شود تا سیستم حیاتی حفظ شود.

اگر مشکلی که برای سیستم حیاتی ما پیش آمده و تعادل هورمونی به هم خورده نتیجه‌ی رفتارهای غلط ما باشد به علت فرهنگ غلط - مثلا تصور کنید که یک فردی در جایی بدنیا آمده که بیش از اندازه به عزاداری توصیه می‌شود و در نتیجه هورمون‌های خاصی در بدن‌مان به طور مداوم ترشح می‌شود - آیا سیستم بدن‌مان در برابر این فکر غلط از ما دفاع نمی‌کند؟ یونگ می‌گوید اگر افکار غلطی داشته باشیم که وضعیت روانی و یا جسمانی ما را مختل کرده باشد و رفتارهای غلطی می‌کنیم که وضعیت ما را دچار اختلال کرده قطعا سیستم حیاتی ما در برابر این وضعیت عکس‌العمل نشان می‌دهد. مثلا اولین باری که کسی می‌رود عزاداری فکر می‌کند کار خوبی است. چون احساس می‌کند کار خوبی است لذت می‌برد. ولی وقتی خیلی افراط می‌کنید دیگر احساس لذت نمی‌کنید احساس کسلی و خستگی یا احساس اینکه چقدر باید در این مجلس بشینم! طرف چقدر حرف می‌زند! چرا صدای این بلندگو اینقدر بلند است و ... این احساس‌ها بار اول وجود نداشت ولی احساس‌ها و ایده‌هایی بوجود می‌آید که از ما دفاع می‌کند انگار که می‌گویند این چه زندگی‌ای است تو داری می‌کنی؟ در چنین شرایطی یک بار که خوشحال می‌شوم بیش از اندازه لذت می‌برم برای اینکه مدت‌هاست که اصلا نخندیدم. در دی‌ان‌ای یک اطلاعاتی وجود دارد که فعالیت‌های مربوط به هورمون‌ها در چه زمانی و در چه سنی شروع شود و در چه سنی تمام شود. gene expression بعضی‌ها مداوم انجام می‌شود و در بعضی مواقع فقط یک بار بعضی از اعضا در اثر آسیب‌دیدگی ترمیم می‌شوند و بعضی نمی‌شوند.

ارگانیسم وجود ما در برابر رفتارهای غلط مثل خوردن چیزهایی که برای ما مضر است واکنش نشان می‌دهد. سیگنال‌هایی فرستاده می‌شود تعادل هورمونی تغییر می‌کند احساس‌های منفی بوجود می‌آید تا آن رفتار غلط کنار گذاشته شود.

اگر قبول کنید که منظور یونگ از اقیانوس ناخودآگاهی یعنی مجموعه‌ی معرفت و دانشی که ربطی به افکار خودآگاه ما ندارد، علم امروز تایید می‌کند که به‌وضوح یک چنین اقیانوسی وجود دارد و واقعا نسبت این information نسبت به information که در مغز پروسس می‌شود نسبت اقیانوس به جزیره است پایه‌ی منطقی برای پذیرش ناخودآگاهی یونگ وجود دارد. شما از یک neuroscientist بپرسید نسبت حجم سیگنال‌هایی که در مغز هنگامی که ما به یک چیزی داریم فکر می‌کنیم به حجم همه‌ی سیگنال‌هایی که پروسس می‌شوند و نتیجه‌ی تفکر خودآگاه نیست چقدر است. اکثر مردم که مخ‌شان آکبند است یعنی سیگنال‌های مربوط به فکر کردن‌شان وجود ندارد فکر می‌کنند که دارند فکر می‌کنند! واقعیت این است که شاید حتی مکانیسم‌های ناخودآگاه‌شان باعث می‌شود که حالت فکر کردن به‌شان دست بدهد. فرض کنید که خودآگاهی به معنای واقعی کلمه وجود دارد و سیگنال‌هایی تولید می‌کنند که واقعا اتوماتیک نیست. نسبت این سیگنال‌ها به سیگنال‌های دیگر واقعا مشابه تمثیل جزیره به اقیانوس است. نکته این است که ما بیشتر این نوع سیگنال‌ها را می‌بینیم. و وقتی می‌گویم من معمولا به آن قسمتی که خودآگاه خود که اختیارش را دارم اشاره می‌کنم. و کمتر متوجه سیگنال‌های آن اقیانوس می‌شویم.

اقیانوس ناخودآگاهی چطور وارد خودآگاهی می‌شود؟

سوال این است آیا وارد شدن انبوه information که پایه‌ی حیات است به خودآگاهی به صورت افکار به طور موازی وارد می‌شوند یا مکانیسم‌های دیگری وجود دارد. مثلا ما کتابی می‌خوانیم و افکاری وارد ذهن ما می‌شود. آیا ناخودآگاهی هم مکانیسم‌هایی دارد که فکر ایجاد کند یا چیزی پایین‌تر از فکر ایجاد می‌کند؟ در جلسه‌ی آینده به این بحث می‌پردازیم که یونگ چگونه توضیح می‌دهد ناخودآگاه چگونه در خودآگاه تاثیر می‌گذارد. به‌طور موازی مشابه فکر کردن چیزی را در جزیره ایجاد می‌کند؟ یا جور دیگری؟ مفهوم آرکتایپ که مفهوم مرکزی یونگ است. جواب یونگ به این سوال است. این‌طور نیست که ناخودآگاه فکر ایجاد کند. در جلسات آینده توضیح داده خواهد شد که چرا باید به آرکتایپ که به نوعی واسطه‌ای بین ناخودآگاه و خودآگاه است معتقد باشیم.

ایده‌های جالب در سوال‌ها و جواب‌ها

به نظر می‌آید که سیستم فیزیولوژیک ما هم به هورمونی که به صورت مصنوعی تزریق شده و هم به هورمون‌هایی که در اثر نوعی افکار یا نوعی زندگی آزاد شده‌اند یکسان رفتار نشان می‌دهد.

روانکاوی می‌تواند روند science را تغییر دهد. ما می‌توانیم به یک انقلاب علمی فکر کنیم که از روانکاوی شروع می‌شود. اگر تا به حال رسم بر این بوده که فیزیک مبناست و پدیده‌های فیزیکی پدیده‌های شیمیایی و زیستی را بوجود می‌آورند و اینها تبدیل به پدیده‌های روانی می‌شوند ولی ما آزمایش‌هایی می‌بینیم که مثلا تلقین می‌تواند پدیده‌هایی فیزیکی ایجاد کند یا در روانکاوی factهایی پیدا می‌کنیم که با فیزیک نمی‌خواند چه اشکالی دارد که بیایم فیزیک را اصلاح کنیم. مشاهدات در روانکاوی با فیزیک موجود نمی‌خواند.

مراجع

1. ↑ Hawking, Stephen. "The Objections of an Unashamed Reductionist." The Large, the Small, and the Human Mind. Ed. Malcom Longair. Cambridge: Cambridge University Press, 1997. 169-172.
2. ↑ Quantum Mechanics as Quantum Information and only a little more

منبع : روانشناسی و فرهنگ

یونگ بیشتر به شناخت اعماق ناخودآگاه شناخته می‌شود و کارهایی که در شناخت خودآگاه انجام داده بیشتر در مراحل اول کاری‌اش بوده.

اساس ایده‌های جلسه‌ی قبل این بود که ما حداقل دو تا محور مستقل در فانکشن‌های خودآگاهی خود می‌بینیم یکی محور تقابل عاطفه و تفکر است و محور دیگر تقابل شهود و حس است. تستی هست که کسی با اضافاتی به تئوری یونگ طراحی کرده که در اینترنت قابل دسترسی است.

آشنایی با یونگ

یونگ یک شخصیت آکادمیک خیلی موجهی بود ولی فروید بیشتر یک روانکاو تجربی محسوب می‌شد که به عنوان دستیار بروئر سال‌ها کار کرده بود. با اینکه فروید پزشک و عصب‌شناس بود ولی به عنوان روانکاو شخصیت ناشناسی بود. بعد از اظهار ایده‌هایش و جبهه‌گیری افراد در مقابل او یونگ از او حمایت کرد. یونگ نقل می‌کند که ما آن موقع در بیمارستان کاری بیش از اینکه روی اختلال‌ها اسم‌هایی بگذاریم و معتقد باشیم که اکثرا قابل درمان نیستند کاری نمی‌کردیم و فقط با اقسام داروهایی که تعدادشان زیاد می‌شد آن‌ها را تسکین می‌دادیم. ما حسی داشتیم که باید این بیماریهای روانی مثلا اسکیزوفرنی منشاءای در گذشته‌ی فرد دارند و باید بشود با بررسی گذشته‌ی بیمار آن را کشف کرد یا آن را درمان کرد. همین که فروید به عنوان اولین فردی که سعی کرد به‌طور سیستماتیک بیماری‌های روانی را مطالعه و تقسیم‌بندی کند و راه‌های درمانی غیر دارویی پیدا کند خیلی کار بزرگی بوده. و یونگ به شدت شیفته این کار شده و به عنوان اولین افراد در خیل اندک طرف‌دارانش به او پیوست. بعدا از نظر تئوریک بین آنها اختلاف ایجاد شد و خیلی زود هم یونگ و هم آدلر از جنبش روانکاوی بیرون آمدند. اکثر کارهای که در جلسه‌ی قبل به آن اشاره شد مخصوصا آزمون تداعی و مفهوم کامپلکس - عقده - درون‌گرایی برون‌گرایی موضوعاتی بود که در سال‌های اول روی آنها کار کرده بود.

تعریف یونگ از عقده یک بخشی از احساسات و مفاهیم و چیزهایی روانی هستند که حول و حوش‌شان یک انرژی‌های متراکمی وجود دارد که به راحتی نمی‌توان به آن فکر کرد. مثل نقطه‌های کوری می‌شوند که خودآگاهی نمی‌تواند به آن نفوذ کند. مثلا یک نفر ممکن است رابطه‌ی بیماری با پدرش داشته باشد. اگر با چنین فردی در مورد مسایل خانوادگی صحبت کنید می‌بنید که بدون اینکه دست خودش باشد یک مقاومت‌هایی در وجودش هست چیزهایی را نمی‌فهمد سوال‌های عجیب می‌پرسد. این مفهوم یک جور مفهوم فرویدی است از این جهت که انگار خودآگاه یک چیزهایی را به ناخودآگاه واپس زده. راه حل آن که فروید آن را ابداع کرده بود این است که این خاطرات را یک بار دیگر به صورت کنترل شده به خودآگاه برگرداند به‌طوری که شخص دچار هیجان‌های روحی شدید نشود و در نتیجه با آن خاطرات عجیب و غریب از ذهنش پاک شود. فروید گزارش کرده بود که توانسته هیستری را به این صورت درمان کند. ادعای فروید هم این بود که این تنها راه درمان کامل است.

آزمون تداعی یونگ

در فیلم تنهایی دونده‌ی دوهای استقامت از تونی ریچاردسون^[۱]، کارگردان خوب انگلیسی دهه‌ی شصت، این آزمون تداعی روی یک زندانی انجام می‌شود. آزمون این است که به ازای هر واژه‌ای که روانکاو می‌گوید بیمار اولین چیزی که به ذهنش می‌رسد بگوید. شرط آزمون این است که سرعت‌عمل به خرج دهد و زیاد فکر نکند آزمون گیرنده لغات و مدت پاسخ‌گویی را ثبت می‌کند.

تکه زیر را الان نخوانید اگر می‌خواهید خودتان این آزمون را بدهید

در این آزمون برداشت اولیه بیمار این است که یک لیست معنی‌داری قرار است به او گفته شود و اینکه چه جوابی بدهد مهم است. ولی روانکاو فقط یک کرنومتر دارد و زمان پاسخ‌گویی را اندازه می‌گیرد. هر جایی که به کمپلس‌ها نزدیک شود بیمار طبعا دیر جواب می‌دهد. آدم‌ها از نظر متوسط زمان پاسخ‌گویی فرق دارند. ابتدا روانکاو این متوسط را در می‌آورد با یک سری واژه‌هایی که مهم نباشند. بعد واژه‌های معنی‌دار وسط واژه‌ها می‌گویند - مادر - پدر و ... بعد

‍‍‍انتهای توضیح آزمون

نگاه کلی به کارهای اختصاصی یونگ

اینها کارهای ابتدایی قدیمی یونگ بود در این جلسه بیشتر یک نگاه کلی به مجموعه‌ی کارهای یونگ بعد از جدا شدنش از فروید انجام می‌شود. در این جلسات هدف یادگیری قسمتی از تئوری است که در تحلیل کارهای فرهنگی کمک می‌کند نه مثلا ایده‌های درمانی. فروید کل کارهایش درمان‌محور بود هرچند که مدلی بدست آورد که ادعا می‌کرد می‌توان به آن به همه‌ی ابعاد زندگی انسان نگاه کرد ولی حجم کوچکی از کارهای یونگ درمانی است.

یونگ حجم زیادی از نقدهای فرهنگی ایجاد کرده مثلا چنین گفت زرتشت نیچه را ده‌ها جلسه تحلیل روانکاوانه کرده در مورد اسطوره‌ها و کل تاریخ و همین‌طور موضوعات سیاسی قرن خودش و حتی در مورد یوفو - بشقاب پرنده - و اینکه چرا این ایده برای بشر اینقدر حتی بدون وجود دلایل کافی جذاب است.

ایده‌ی فرویدی در مورد ناخودآگاه این است که ناخودآگاه یک جای پستو مانندی است که عواطف و خاطراتی که ما نمی‌خواهیم در خودآگاه ما حضور داشته باشند به طور غیر خودآگاهانه به آنجا منتقل می‌کنیم. و این انتقال حالت بیمارگونه‌ای دارد و منشاء بیماری است. ایده‌ی یونگ اصلا اینطور نیست.

در متنی که قبلا از مجله‌ی ارغنون برای خواندن پیشنهاد شد - متن فشرده‌ای که فروید در اواخر عمرش در مورد کل کارهایش نوشته - فروید در حد یک جمله اشاره می‌کند که همه‌ی ناخودآگاه اینطوری نیست بخشی از ناخودآگاه به نظر می‌آید که خیلی عمیق‌تر است و ربطی به تجربه‌های شخصی ندارد ولی ما آن را نمی‌توانیم بررسی کنیم. فروید عامدانه مطالعه‌اش را به ناخودآگاه شخصی معطوف کرده مخصوصا تجربیاتی که مربوط به دوران کودکی است و کارش هم موجه است چون فروید درمان محور است. توجه کنید اینکه مثلا یک آدمی هیستری گرفته به تجربیات شخصی مرتبط است.

مشخصه‌ی اصلی یونگ کنجکاوی مهار نشده است. یونگ به‌طور تجربی دریافته بود که در رویا محتویات عمیق ناخودآگاه بیرون می‌زند او سعی می‌کرد که در طول روز به یک حالت‌های شبیه خواب فرو برود و با آن محتویات مواجه شود در حالیکه قلم در دست دارد و یادداشت می‌کند. یونگ می‌گوید مطمئن نبودم که اگر وارد چنین حالت‌های بشوم بتوانم در بیایم ولی چاره‌ای نبود. در این آزمایش‌ها یونگ ساعت‌ها با یک گاو شاخدار - مشابه اسطوره‌های یونانی - صحبت کرده بود با مارها ... فروید به شدت محتاط‌تر بوده و موقعیت اجتماعی‌ش برایش مهم بوده. همین الان که کارهای یونگ را می‌خوانید شک می‌کنید که این آدم دیوانه است یا بعد از این تجربیات سالم مانده!

یونگ بعد از جدا شدن از فروید مشغول مطالعه‌ی این قسمت از روان که آن را ناخودآگاه جمعی می‌خوانده بوده. این قسمت از روان ربطی به بیماری‌ها ندارد و در همه‌ی انسان‌ها مشترک است. این مطالعات به درد تکمیل مدل انسان‌شناسی می‌خورد. رفتارهای روزمره‌ی کاملا سالم - که ما حداقل آنها را سالم می‌دانیم - تحت تاثیر این بخش ناخودآگاه هستند از دیدگاه یونگ. ناخودآگاه زباله‌دانی خودآگاه بشر نیست. بلکه یک منبع عظیمی از معرفت بشر است که انگار تجربه‌ی همه‌ی اجداد بشر در آن جمع شده. بنابراین در نظام یونگی حس مثبتی به ناخودآگاه وجود دارد.

معرفت ناخودآگاه

آگاهی فقط ناشی از فکر کردن خودآگاه نیست. همه‌ی انسان‌ها می‌دانند که می‌میرند ممکن است که کسی مرگ دیگران را ندیده باشد و کسی هم به او نگفته باشد ولی از درون انسان یک جور آگاهی وجود دارد که می‌میرد. یک بچه وقتی چیزی با سرعت به سویش پرت می‌شود کنار می‌رود بدون اینکه آموزشی دیده باشد. تمام چیزهایی که غریزی هستند چنین حالتی دارند اگر ناظری از بیرون نگاه کند راحت نمی‌تواند تشخیص دهد که آیا این رفتارها نتیجه‌ی خودآگاهی است یا غریزی است. نوزاد در بدو تولد غذا می‌خورد خودآگاهانه نیست ولی یک جور معرفت غریزی در آن است. ما رفتارهایی در شرایط خاص داریم که به یک معرفت‌هایی برمی‌گردد که ما به آنها آگاه نیستم و با تفکر بدست نیامده‌اند و آموزش داده نشده‌اند. حیوانات و انسان‌ها در دوران کودکی رفتارهای perfect انجام می‌دهند. یک مجموعه‌ی از فعالیت‌های حیاتی - ضربان قلب و نفس کشیدن و ... - در بدن ما بدون دخالت خودآگاهی انجام می‌شوند. تصور یونگی این است که همان‌طور که جسم دارد این‌طور کار می‌کند روان ما که برمی‌گردد به شبکه‌ی اعصاب و مغز که در آنها کلی فعالیت‌های ناخودآگاه انجام می‌شود فعالیت‌هایی که احساس‌هایی ایجاد می‌کنند. وقتی یک چیزهایی وارد خودآگاهی ما می‌شوند آنها در خودآگاهی ما تحیلی می‌شوند به نظر می‌رسد که تحلیل‌های ناخودآگاه هم وجود دارد مثلا بدون اینکه بدانید چرا، می‌ترسید. احساس‌های بد یا خوب دارید که تحت کنترل‌تان نیست. بخش عمده‌ای از این احساس‌ها در همه‌ی بشر مشترک است همه در شرایط خطرناکی احساس‌هایی مشابه پیدا می‌کنند. این احساسات تبدیل به یک نوع تفکرات و گرایش‌های فکری می‌شوند. آدم‌هایی به دلایل روانی یا مصنوعی خیلی می‌ترسند و اضطراب دارند کم‌کم ایدئولژی‌های خاصی پیدا می‌کند در خودآگاهی خودش بی‌نهایت محتاط می‌شود.

پایه‌ی ناخودآگهی فعالیت‌های حیاتی است که ما را زنده نگه می‌دارد: مکانیسم‌های عصبی و مکانیسم روانی ما را آماده می‌کنند که ایده‌هایی داشته باشیم. بشر در طول تاریخ فکر می‌کند که خیلی متنوع دارد فرهنگ ایجاد می‌کند ولی این طور نیست. هر ایده‌ای در ذهن بشر راحت جای نمی‌گیرد. همانطوری که هر غذایی نمی‌توانید بخورید هر ایده‌ای هم نمی‌توانید داشته باشید.

یونگ می‌گوید خودآگاهی جزیره‌ای است در اقیانوس ناخودآگاهی. فرهنگ غربی که ریشه‌اش یونان است و متمایز از تمام فرهنگ‌های شرقی و دیگر نقاط دنیاست مشخصه‌اش این است که انسان را معادل با بخش خودآگاهش می‌گیرد. یونگ به‌شدت با این ایده مخالف است و آن را نقطه ضعف آن می‌داند. چیزی در شرق هست که در غرب نیست که جالب است. ما دوست داریم که فکر کنیم تمام روان ما خودآگاه ماست ولی این‌طور نیست. یک عارف یاد می‌گیرد که الهامات ناخودآگاه خودش را نظم بدهد و به آنها راه دهد که وارد خودآگاهش شود. یونگ در سال‌های آخر عمر ارادت خاصی به فرهنگ‌های چینی و هندی و مطالعه‌ی آنها داشت.

سال‌های نوزادی

فروید احتیاج به ایده‌ای داشت که چرا ما چند سال اول زندگی خود را به یاد نمی‌آوریم - عقده‌ی ادیپ. فروید لازم دارد که بگوید که یک ترومایی در سنین نوزادی وجود دارد که همه‌ی خاطرات مربوط به آن را همراه با دیگر خاطرات فراموش می‌کند. انگار که نوزاد خودآگاهی داشته ولی به دلیل ثانویه آن را فراموش کرده. درحالیکه یونگ نیازی به هیچ توجیهی ندارد چرا که جزیره‌ی خودآگاهی هنوز در سنین کودکی در دیدگاه یونگی بیرون نیامده.

عواطف و الهام

در فرهنگ غربی حتی عواطف که لایه‌های پایین‌تری نسبت به تفکر هستند ارزش کمتری دارند. بیرونی‌ترین لایه‌ی خودآگاه که تفکر سمبولیک است بیشترین توجه را در غرب دارد. ما قطعا مجموعه عواطف و افکاری داریم که به حالت الهام به ذهن ما می‌رسند و نمی‌دانیم چرا درست هستند. ولی دیدگاه مدرن می‌گوید که باید طرد شوند و منشاء اشتباه هستند. تفکر ارسطویی می‌گوید اگر با تمام وجود احساس می‌کنی که چیزی درست است قبول نیست باید اول بتوانی به صورت یک گزاره آن را بیان کنی و بگویی چرا درست است. اگر گنگ و مبهم است قبول نیست. باید بتوان آن را در زبان بیان کرد و بعد ثابت کرد بعد از آن است که در تفکر ارسطویی رسمیت پیدا می‌کند. عرفان - در همه‌جای دنیا غیر از اروپا - اینطور نیست. الهام‌ها ارزش دارند. در عرفان شرقی باید ما خودمان را تربیت کنیم تا وقتی حقیقتی را می‌بینم بفهمیم که حقیقت است و از درون احساسمان آن را تایید کند. لازم این قیاس تشکیل بدهیم. عارف کسی است که حقایق به او الهام می‌شوند و درستی آنها را درک می‌کند. اگر الهام غلطی هم داشته باشد فوری نادرستی‌اش را می‌فهمد. قلب عارف تبدیل به آینه‌ای می‌شود که حقایق در آن منعکس می‌شوند و کج و معوج نمی‌شوند.

شما وقتی می‌خواهید مساله‌ای را حل کنید بعضا ممکن است ایده‌های گنگی در مورد راه حل به ذهن‌تان برسد بعدا با دقت بیشتر جاهای خالی را پر می‌کنید. یک منبعی از معرفت در وجود ما است اقیانوسی که مدام متلاطم است و ما مدام در تاثیر این ناخودآگاهی هستیم که بخشی از آن شخصی است - مانند آشغال‌هایی که دور جزیره‌ی خودآگاهی در اقیانوس ریخته‌ایم - و بخشی از آن بسیار عظیم است و همیشه در حال کار است و احساسات و عواطف ایجاد می‌کند رفتارهای حیاتی را کنترل می‌کند تا حتی فکر برایمان ایجاد می‌کند. عواطف خیلی دور از کنترل کردن است. ما اگر از یک قطعه موسیقی خوشمان می‌آید اولا ممکن است یک روز دیگر از آن لذت نبریم ثانیا توضحی نداریم که چرا از آن خوشمان می‌آید. ممکن است حتی تداعی‌کننده‌ی یک خاطره‌ی خوب باشد که یک بار همزمان بوده و فراموش شده. بیشتر از موسیقی حس بویایی تداعی کننده خاطرات گذشته است.

ممکن است آنقدر حول‌وحوش جزیره را آلوده کرده باشیم که متوجه اقیانوس ناخودآگاهی نشویم. ممکن است آدمی به دلیل نوع زندگی‌ای که کرده افسرده است و دیگر ارتباطش با اقیانوس ناخودآگاهی قطع شده باشد و مدام احساس‌های بدی را تجربه کند. در اثر گناه و آلودگی است که انسان‌ها درد می‌کشند و گرنه باید مشابه دیدگاه‌های دینی همیشه شاد باشیم. یونگ دیدگاه دینی ندارد، ولی هرچه بیشتر روی ناخودآگاهی کار کرده احساس مثبت‌تری به آن پیدا کرده است.

ناخودآگاهی و بیماری

در دیدگاه یونگی بخش عمده‌ی ناخودآگاه، ناخودآگاه جمعی است و منشاء خودآگاهی ناخودآگاهی است. این دقیقا معکوس نگاه فرویدی است. مطالعه‌ی یونگ بیشتر در اقیانوس ناخودآگاهی است درحالیکه برای مطالعه‌ی بیماری‌ها باید اطراف جزیره که ناخودآگاه شخصی است بررسی شود، احساسات و افکار آلوده‌ای که به جزیره‌ی خودآگاهی هجوم می‌آورند و جزیره را هم آلوده می‌کند. انگار که در آدم‌های بیمار این آلودگی کم‌کم جای آدم را در جزیره کم می‌کند و آدم بیمار محدوده‌ی خودآگاهیش که روی آن کنترل دارد کم‌کم از دستش می‌رود. یک صحنه‌ای در فیلم یک ذهن زیبا هست - مستقل از اینکه چقدر این فیلم مستند بوده - کسی از جان نش می‌پرسد که آیا هنوز آن آدم‌های خیالی را می‌بینی. نگاهی می‌کند و می‌گوید آره. یک آدم اسکیزوفرنی کنترلی بر چیزهایی که می‌بیند و می‌شنود هم دیگر ندارد. نه تنها احساسات درون را نمی‌تواند کنترل کند حتی بیناییش هم که به نوعی منشاء‌ خودآگاهی است آلوده شده. آدم‌های دیوانه کلا جزیره را از دست می‌دهند.

یونگ به شدت آدمی تجربه‌گراست که سعی می‌کند fact جمع کند. فروید که مخصوصا شهود خوبی در مورد کودکی دارد، نظریه‌پرداز است. برعکسِ فروید که توانایی خوبی در منظم کردن افکار خودش و نظریه‌پردازی داشت، یونگ حرف‌های پراکنده‌ی بسیاری زده و ممکن است یک نکته‌ی خیلی جالب را جایی در حاشیه گفته باشد.

کتاب یونگ، خدایان و انسان مدرن^[۲] در مجموع کتاب خوبی است. گرایش کتاب این است که دیدگاه‌های یونگ در مورد دین و مدرنیسم را تحلیل کند. چند فصل اول که سعی می‌کند نظریه را شرح دهد و در مورد فرآیند فردانیت صحبت می‌کند خیلی منظم و خوب است. مترجم کتاب هم داریوش مهرجویی است که علاقه‌ی خاصی به یونگ دارد. مهرجویی به یونگ و گرجیف و مارکوزه علاقه‌مند است.

همانطور که در مطالعه‌ی سیستم گوارش به این نتیجه می‌رسیم که یک سری غذاها برای ما خوردنی هستند و یک سری نیستند در مطالعه‌ی سلسله اعصاب هم می‌توانیم به نتایجی برسیم که مثلا بعضی از افکار یا اعمال تعادل‌های هورمونی و سیستم عصبی را به هم می‌زنند. بنابراین قطعا ما یک پتانسیل‌هایی برای یک سری افکار و احساسات خاص داریم و برای یک سری دیگر پتانسیل نداریم. بنابراین طبیعی است که ما گرایش‌هایی به افکار یا عواطف خاصی داشته باشیم.

نمادهای مشترک

یونگ در مطالعات خود به این پدیده برخورده که سیاه‌پوستان آفریقایی رویاهایی برایش تعریف می‌کنند که در آن شخصیت‌ها و نمادهای اسطوره‌های یونانی ظاهر شده، با اینکه نه خود آنها این اسطوره‌ها را شنیده‌اند و نه خودشان می‌دانند که چه هستند. تنها راهی که برای توجیه این مساله برای یونگ وجود داشته این بوده که بگوید مکانیسم‌هایی وجود دارد که اسطوره‌ها را در یونان تولید کرده و حالا هم در رویاهای این افراد چنین رویاهای مشابهی را ایجاد می‌کنند.

تشابه بین اسطوره‌های جاهایی که به نظر می‌آید با هم ارتباط فرهنگی نداشته‌اند مثلا در اسطوره‌های آمریکای لاتین یک سری از اسطوره‌های یونانی عینا وجود دارد. مثلا خورشید قهرمان یک شخصیت اسطوره‌ای که قهرمان است و با خورشید ارتباط دارد. پس معلوم است که در ذهن ما بین فعالیت خورشید و حس قهرمانی لینکی برقرار می‌کند.

برای یونگ اصلا مهم نیست که این پدیده از نظر فیزولوژیک چطور اتفاق می‌افتد. یونگ خودش را پایبند اینکه بعضی از fact‌ها را کنار بگذارد چون با علم روز هماهنگ نیستند نیست. به همین علت هم در مجامع آکادمیک طرفداران کمتری از فروید دارد. این کار یونگ هم حسن است هم عیب. در جلسات قبل صحبت شد که اگر قرار است که از reduction استفاده نشود باید حداقل unity of science را حفظ کنیم. اروپایی‌ها رویاهایی برای یونگ تعریف می‌کنند که به اسطوره‌های سرخپوست‌ها مرتبط است. نمادهای کیمیاگری هنوز در رویاهای بعضی انسان‌های مدرن ظاهر می‌شود. در کتاب روانشناسی و دین که از قدیمی‌ترین کتاب‌های ترجمه شده‌ی یونگ است یونگ تعریف می‌کند که بیماری در رویایش یک دستگاه عجیب دیده بود و بعدا یونگ در مطالعاتش در شرح خواب یک کشیش قرون وسطایی، توصیف خیلی شبیهی برای چنین دستگاهی در رویا پیدا کرده است.

معمولا حیوانات و خورشید و ماه در رویاها معانی نسبتا ثابتی دارند. به‌نظر می‌آید بخش نمادپردازی ما که در رویاهای ما از نمادهای ثابتی استفاده می‌کند بنابراین آن اقیانوس نمادپردازی ثابتی دارد. فروید در تعبیر رویا بیشتر نظرش این است که سمبل‌ها از زندگی شخصی آدم‌ها آمده. توجیه فروید از نمادهای مشترک می‌تواند این باشد که همه‌ی آدم‌ها تجربیاتی مشترک دارند. همه‌ی آدم‌ها زمانی کودک بودند و مثلا پدر و مادر خود را به صورت غول دیده‌اند، بنابراین در رویا غول‌ها می‌توانند نماد والدین باشند. در دیدگاه فرویدی چون تجربیات شخصی مشترک وجود دارد نمادهای مشترک داریم. ولی از نظر یونگ بخشی از سیستم نمادپرداز روان ما خارج از کنترل ما و در ناخودآگاه جمعی قرار می‌گیرد. گزارش‌های قطعی‌ای از بعضی آدم‌ها داریم که بعضی کشفیات علمی را در خواب انجام داده‌اند. ماجرای معروف کشف فرمول بنزن که رویابین در خواب می‌بیند که ماری دم خود را گاز می‌گیرد و می‌فهمد که اشتباهش این است که فرمول را خطی می‌نویسد. از نظر کیکوله رویا دقیقا مربوط به کارش بود. رامان جان ریاضی‌دان بزرگ می‌گفت من همه‌ی فرمول‌هایی را که کشف می‌کنم در خواب می‌بینم. رویا منبعی است که حقایقی را می‌تواند بگوید. اگر منبع رویا یک مجموعه عقده‌ها و چیزهای واپس‌زده شده به ناخودآگاه است چطور ممکن است چنین حقایقی را رویا به ما بگوید؟

یونگ سعی کرده که در رویاهای مردم مختلف و اسطوره‌ها جستجو کند و نشان دهد که چه چیزهای تکراری در رویاها و اسطوره‌ها از دوران باستان تا دوران مدرن وجود دارد. موضوعاتی که نشان‌دهنده‌ی جهت‌گیری‌هایی در ذهن ماست که به آنها آگاهی نداریم. چرا خورشید برای همه‌ی ما نشانه‌ی خرد و آگاهی است و ماه نشان‌دهنده‌ی عواطف و زنانگی است. مکانیسم‌های روانی ما با جهان بیرون و جهان درون برهم‌کنش دارند و نمادهای ثابتی ایجاد می‌کنند. دیدن صحرا در رویا چه خود فرد صحرانشین باشد چه نباشد خوب نیست. دیدن جای خوش آب و هوا که در آنجا آب هست به نوعی می‌تواند نویدی از رسیدن به شرایط روانی بهتر باشد. ممکن است در رویای کسی باغی ظاهر شود که باغ آشنایی باشد و در آن تجربه‌ای داشته ولی اگر در رویا باغی دیده شود که فقط باغ بودنش مهم است اشاره به سرزندگی حیاتی می‌کند.

همانطور که لغزش زبانی و بیماری‌های روانی منابع کشف ناخودآگاه شخصی برای فروید هستند یونگ از رویاها و اسطوره‌ها و داستان‌ها کمک می‌گیرد. منابع یونگ و فروید غیر از رویا خیلی با هم اشتراک دارد. شیوه‌ی اساسی در تعبیر رویای فرویدی این است که از رویابین خواسته شود تداعی خودش را بگوید که رویا چه را به یاد او می‌آورد ولی یونگ خیلی کم ممکن است از چنین روشی استفاده کند. تفسیر رویای یونگی به این متمایل است که رویا دارد از حقایقی صحبت می‌کند در صورتی که در فروید چنین چیزی نیست. فروید هم به رویاهای پیشگویانه معتقد است ولی همانطور که در مورد نمادهای مشترک خیلی صحبت نمی‌کند در مورد رویاهای پیشگویانه نیز تئوری پردازی نمی‌کند. فروید ذکر می‌کند که اگر در ایستگاه قطار سوار قطار بشوید و بروید این رویا می‌تواند نماد این باشد که به زودی می‌میرید.

در کتاب انسان و سمبل‌هایش^[۳] که در زمان یونگ توسط نزدیکانش نوشته شده - کتاب خیلی جالب و خواندنی‌ای است - یونگ در مقاله‌ی خودش یاد می‌کند که یک دختر بچه‌ای دفترچه‌ای از رویاهای خود را در ۸ سالگی به پدر خود تقدیم کرده. این دفترچه پر از نمادهای مرگ هستند و این دختر در ۱۰ سالگی هم مرده. یونگ می‌گوید که رویاها تکان‌دهنده بودند رویاهایی بودند که چیزی که یونگ فرآیند فردانیت می‌خواند در آن با دقت زیاد ظاهر شده است.

مقایسه‌ی فروید و یونگ

برخلاف فروید که لذت‌طلبی به معنای فرویدی - دور شدن از تنش - در یونگ با یک چیز مثبت جایگزین می‌شود که خواست کلی مکانیسم‌های روانی ما چیزی است که به رشد متنهی می‌شود. دقیقا مثل جسم که به مرور تکمیل می‌شود مکانیسم‌های روانی هم انگار از ما می‌خواهند که در مسیری حرکت کنیم که به رشد روانی منتهی شود. در مورد کودک می‌توان گفت تمام فعالیت‌های کودک هم منجر به رشد می‌شود و هم منجر به لذت. کودکی را در نظر بگیرید که غذا می‌خورد. تعبیر یونگی این است که سیگنال‌های از اعماق روان به او می‌رسد که باید غذا بخورد چون غذا خوردن لازم است برای زنده ماندن و رشد کردن. وقتی کودک این سیگنال‌ها را جواب دهد پاداش هم می‌گیرد و لذت می‌برد. تعبیر فرویدی این است که کودک این کار را می‌کند که لذت ببرد ولی طبیعت بنابر دیدگاه‌های داروینی لذت را جایی قرار داده که به نفع طرف هم باشد و گرنه id چیزی نمی‌فهمد که رشد چیست. اگر اینطوری نگاه کنید به شدت انگیزه‌ها جسمانی می‌شوند چرا که فروید نمی‌تواند بگوید بعد از اینکه رشد جسمانی تمام شد و تولیدمثل هم انجام شد حالا یک چیزی مثل فرآیند فردانیت هست که هنوز سیگنال‌هایی برایش می‌آید. فرآیندی که ممکن است خیلی هم لذت‌بخش نباشد و راه پردردسری باشد ولی دیدگاه یونگ این است که بعد از اتمام رشد جسمانی و حتی تولید مثل هنوز سیگنال‌هایی از اعماق روان می‌آیند که فرآیند فردانیت باید طی شود. فرآیند فردانیت در دیدگاه یونگی یک فرآیندی است که یونگ برای آن fact‌های تجربی دارد.

مراجع

1. ↑ Film: The Loneliness of the Long Distance Runner
2. ↑ کتاب: یونگ، خدایان و انسان مدرن/آنتونیو مورنو/داریوش مهرجویی (مترجم)/نشر مرکز
3. ↑ کتاب: انسان و سمبل‌هایش/کارل گوستاو یونگ/محمود سلطانیه (مترجم)/جامی (نشر)

آمنه فرخي:

كارل گوستاو يونگ (1961-1875) يكي از پيشگامان روان‌شناسي قرن بيستم و از بنيانگذاران روان‌شناسي تحليلي است.